Huta szkła Niemen

Huta Szkła ,, Niemen” znajdująca się na terenach obecnej Białorusi słynie ze swoich wyrobów szkła użytkowego i dekoracyjnego na całym świecie.
Pierwotnie założona przez Zenona Łęskiego w 1883 w Ustroniu koło Nowogródka, lecz 11 lat później przeniesiona w pobliże wsi Brzezówki. W latach międzywojennych Huta Niemen była największym polskim eksporterem szkła prasowanego i dmuchanego do państw Europy, Ameryki Północnej i Południowej oraz Bliskiego Wschodu.

W 1935 Edmund Miatkowski wykonał umę z błękitnego szkła przeznaczoną na serce Józefa Piłsudskiego.
Produkowano szkło dmuchane, cichodmuchane oraz prasowane. W roku 1948 odbyła się Wszechzwiązkowa Wystawa Przemysłu Artystycznego i Sztuki Ludowej, na której pokazano szkło niemeńskie. Dziesięć lat później wyroby znalazły się na Wystawie Światowej EXPO58 w Brukseli.

 

Mówiąc o Hucie Niemen należy wymienić nazwiska mistrzów szkłarskich, takich jak:

B. Szamański

I.Kanamycki

I.Pietrenko

R. Bagiński

G.Linkiewicz

 Po wojnie skład szklarzy się uzupełnił poprzez: J.Gładkowa, G.Isajewicz i inni. W latach 60. do fabryki dołączyli szklarzy, którzy zmienili wygląd dotychczas produkowanych wyrobów. Formy stały się bardziej zwarte, a grawerowany ornament stał się bardziej lakoniczny w porównaniu do swego skomplikowanego poprzednika. W zdobnictwo wprowadzono wzory ludowe oraz charakterystyczne niemeńskie nici szklane. W latach 70. produkcją huty zaczęła wyróżniać się swoją teatralnością, zaczęto nalepiać roztopione aplikację do wyrobów dmuchanych oraz dekorować emalią, a nawet stosować korę drzew jako dekoracji do szkła cichodmuchanego. W. Murachwier tworzył za pomocą techniki mollirowania, stosując metalowej blachy z kontrreliefem, zamiast formy. W następnej dekadzie zaczęto stosować tzw. ,,suche farby”, które rozpuszczając się wydzielały gazy, w skutek czego na wyrobach pojawiały się pęcherzyki, właśnie tak powstała słynna .,Cisza. Dopiero w 2010 powrócono do ,,cracle, technika w efekcie, której stwarza się pozór popękanego szkła.

Za najbardziej cenne na rynku antykwarycznym uchodzą szkła ART DECO w kolorach błękitu, łososiu oraz także zieleni zwanej uranową. Produkcja szkła na Hucie Niemen działa w czasach dzisiejszych, lecz  te wyroby już nie niosą tych estetycznych walorów, które zawierały w sobie wyrobie polskie.

pobrane (9)

 Żardiniera

w formie łódeczki z falistą krawędzią;
lane z formy, częściowo matowione;
Polska, Huty Szklane Juliusza Stolle “Niemen”; 1920-1930

pobrane (9)

Wazon

szkło fioletowe, lane, szlifowane

Polska, Huty Szklane Juliusza Stolle “Niemen”; 1920-1930

pobrane (9)

Komplet do likeru

szkło przezroczyste w kolorze zielonym, szlifowane;

Polska, Huty szkła J. Stolle – Niemen, l. 30. XX w.

pobrane (9)

 Naczynia deserowe ART DECO

szkło barwione w masie łososiowe, prasowane, częściowo matowione;
Polska, huty szkła J. Stolle – Niemen, ok. 1930

pobrane (9)Komplet do likieru

szkło jasnoniebieskie, szlifowane
sygn. trawioną pieczątką J. Stolle (J. Stolle „Niemen” Huty Szklane Spółka Akcyjna)
Polska, ok. 1930

pobrane (9)Wazon

szkło prasowane, miodowe

J. Stolle (J. Stolle „Niemen” Huty Szklane Spółka Akcyjna)
Polska, ok. 1930

Źródło ilustracji: artinfo.pl

Porcelana rosyjska, Manufaktura Lomonosowa

Mówiąc o porcelanie rosyjskiej, mówimy głównie o wyrobach petersburskiej wytwórni Łomonosow oraz moskiewskiej – Kuzniecow. Nie mniej znana jest fabryka Gardnera.
Początki produkcji rosyjskiej porcelany przypadają na pierwszą połowę XVIII wieku.

Wytwórnia obecnie znana jako Fabryka Porcelany Łomonosowa założona w roku 1744 za sprawą cesarzowej Rosji – Elżbiety Piotrowny Romanownej – córka Piotra I Wielkiego. (Rys.1). Ze względu na jakość i cenność wyrobów fabryka zajmowała pierwsze miejsce w Rosji i trzecie w Europie. Na swoim koncie posiada ponad 4000  wyrobów różniących się formą i kolorystyką. Są to wyroby porcelanowe, serwisy obiadowe, pamiątki, wazy, figurki. Wyroby znajdują się w zbiorach Ermitażu, Moskiewskim Historycznym Muzeum, w Muzeum Wiktorii i Alberta w Londynie, w Metropolian Museum of Art w Nowym Jorku, etc.

Carle_Vanloo,_Portrait_de_l’impératrice_Élisabeth_Petrovna_(1760)

rys. 1 Portret Elżbiety Piotrowny Romanownej autorstwa Carla Vanloo,

źródło: pl.wikipedia.org/wiki/Elżbieta_Romanowa

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

Na początku fabryka nosiła nazwę Niewska Manufakturę Porcelany. W tym okresie Winogradow – utalentowany rosyjski naukowca opisał proces twórczy tzw.,,białego złota”, które w swej jakości nie ustępowało porcelanie saksońskiej, a w swym składzie było zbliżone do porcelany chińskiej.
W pierwszych latach działalności fabryki produkowano drobiazgi, głównie tabakierki lub pojemniki na perfumy, które Cesarzowa dawała prezencie osobom przybliżonym do dworu. Dopiero od roku 1765 zaczęto produkować przedmioty większego rozmiaru. W tym czasie powstał Serwis ,, Prywatny” Cesarzowej Elżbiety Piotrownej. (rys 2.)

112

Rys.2 Serwis osobowy Cesarzowej,

źródło:http://olga74ru.livejournal.com/500161.html

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30

Do połowy lat 60. XVIII wieku stosowało się cztery sygnatury, w czarnym, niebieskim i złotym kolorze (rys.3). Wyroby przeznaczone dla inwentarzu dworu były odznaczane dodatkową sygnaturą ПК (rys.4).

1111

(rys.3)Sygnatury stosowane do połowy lat 60. XVIII wieku
źródło: http://www.antik-invest.ru/
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

222332

Dodatkowe sygnatury dla dworu
źródło: http://www.antik-invest.ru/
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

Od roku 1765 manufaktura została mianowana Imperatorska Fabryka Fajansu, a jej wyroby nosiły niebieską lub złotą, naszkliwną czy też podszkliwną sygnaturę: ИФЗ (rys.4,5,6,7,8,9). Ten okres przypada na panowanie Katarzyny II, wtedy do fabryki został zaproszony francuski rzeźbiarz G.D.Rachett i od tej pory w wyrobach zaczęły się przejawiać wątki sztuki francuskiej w postaci klasycyzmu. Rozpoczęta produkcja bogato zdobionych serwisów obiadowych, niektóry z nich składały się z ponad 1000 elementów. Najbardziej znane z tego okresu serwisy powstałe na zamówienie Katarzyny II: ,,Arabieski” (rys.5), ,,Jachtiński” (rys.6) oraz ,, Kabinietski”(rys.7), centralną część serwisu stanowiły figury gloryfikujące postać cesarzowej.

arabieski

Rys.5 Elementy serwisu Arabieskiego
źródło: https://lermontovgallery.ru/spravochnik-antikvariata/legendarnyy-russkiy-farfor-ifz/
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

ddddddd

Rys.5 Elementy serwisu Jachtińskiego
źródło:https://lermontovgallery.ru/spravochnik-antikvariata/legendarnyy-russkiy-farfor-ifz/
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

qwe

Rys.7 Elementy serwisu Kabinietskiego

źródło:https://lermontovgallery.ru/spravochnik-antikvariata/legendarnyy-russkiy-farfor-ifz/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

Za arcydzieło serii wyrobów figuratywnych uważa seria przedstawiająca grupy etniczne ludów zamieszkujących na obszarach byłego Cesarstwa Rosyjskiego. Jej autorem jest właśnie G.D.Rachett. Seria naliczała około 100 figur, a dotychczas zachowało się 74.(rys.8,9,10).

a

Rys.8 Grupy etniczne ,, Narody Rosji
źródło: Wikipedia
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

b

Rys.9 Grupy etniczne ,, Narody Rosji
źródło: Wikipedia
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

c

Rys.10 Grupy etniczne ,, Narody Rosji
źródło: Wikipedia
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

qww

( rys.11)Sygnatury używane od 1765 do 1796 roku

źródło: http://www.antik-invest.ru/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

Od roku 1801, za panowania Aleksandra I panującym stylem w sztuce był Empire, dlatego, zostali zaproszeni rzemieślnicy z Sèvres. Od tego czasu porcelana już skupiała się nie na odzwierciedleniu potęgi i gloryfikowania władzy, lecz na pokazywaniu wątków narodowych i militarnych oraz portretów. Do lat 60 wazy były produkowane na szeroką skalę i głównym elementem dekoracyjnym było 22 karatowe złoto. Gurjewski serwis jest przykładem rosyjskiego empiru, ogólnie ten serwis liczył 4500 elementów, a interesującym  jest to, że nie posiadał w ogóle czajników. Na jednej z ostatnich aukcji estymacja jednego talerza z tego serwisu wynosiła 30 000 euro.

qwe

(rys.12) Sygnatury używane od 1796-1825

źródło: http://www.antik-invest.ru/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

qwe

(rys.13) Gurjewski serwis,

źródło: http://antikdesign.livejournal.com/119526.html

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

Lata 1825-1855 lata, w których produkowano serwisy wprawie do wszystkich rezydencji Petersburga. Także powstał serwis dla Wielkiego Kremlewskiego Dworca w Moskwie i Serwis Wielkiego Kniazia Konstantyna Nikolajewicza (rys.14). Na wazach powstałych w tym okresie pokazywały się wzory płócien Leonarda, Rafaela, Tycjana, głównie te płótna z Ermitażu.

qwee

(rys.14) Cukiernica z serwisu Wielkiego Kniazia Konstantyna Nikolajewicza

źródlo: http://www.liveinternet.ru/users/3485865/post156106127/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

qwe

(rys.6) Sygnatury używane od 1825 -1855

źródło: http://www.antik-invest.ru/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

W latach 1881-1894 za panowania Aleksandra III powstał serwis ,,Koronacyjny”.(rys.16)

qwe

(rys.8) Sygnatura -(a) stosowana w 1881-1883, w kolorze złotym czy niebieskim

-(b, c) w latach (1884-1894), w kolorze zielonym

źródło: http://www.antik-invest.ru/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

Lata 1894-1917 lata panowania ostatniego cara Nikołaja II. Ze względu na rozwój artystyczny i techniczny fabryka znajduję się na szczycie w porównaniu na poprzednie lata. Do najbardziej znanych zamówień tego okresu należą dwa serwisy na zamówienie Aleksandry Fedorownoj, ,,Aleksandrijski’ i ,, Carskosielski . Na zlecenia Nikołaja drugiego powstała seria talerzy zdobionych motywami militarnymi.

qwe

(rys.9) Sygnatury z lat 1894- 1917, w złotym lub zielonym kolorze

źródło: http://www.antik-invest.ru/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

W związku z rewolucją w roku 1917 manufaktura zmieniła nazwę na Państwową Fabrykę Fajansu z sygnaturą: ГФЗ (rys. 10,11,12)

qwe

(rys.10) Sygnatury z lat 1917-1919,

źródło: http://www.antik-invest.ru/

[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

qwe

(rys.11) Sygnatury od 1919 roku
źródło: http://www.antik-invest.ru/
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

qwe

(rys.12) Sygnatury na eksport
źródło: http://www.antik-invest.ru/
[dostęp, online: 2017-01-18, 13.30]

W roku 1925 fabryka dostała dzisiejszą nazwę Leningradzka Fabryka fajansu Lomonosowa .Od roku 1925 do 2006 stosowano sygnaturę ЛФЗ (rys.13)

qwe

Od roku 2006 stosuję się sygnaturę z dwugłowym orłem. (rys.14)

qwe

Platery polskie

Platerowaniem nazywamy metodę nakładania na przedmioty metalowe cienkich warstw innych metali. Metodę stosuję się przy użyciu różnych technik: walcowanie, walcowanie na zimno, przeciąganie, proszkowanie, odlewanie, metodą wybuchu, natryskiem lub metodą galwaniczną. Zaletami platerowania są zapobieganie korozji, zwiększenie lutowności, utwardzenia powierzchni oraz dekoracyjność. Wyroby platerowane noszą miano plater, są to głównie przedmioty użytkowe, przedmioty kultowe i dekoracyjne, zastawy stołowe, toaletowe oraz drobna galanteria, a także guziki.

             Platerowanie w Europie, a dokładnie na Wyspach Brytyjskich rozwinęło się w połowie XVIII wieku. Historia mówi, że stało się to zupełnie przez przypadek, w roku 1743, kiedy Thomas Boulsover połączył miedzianą i srebrną blachę rękojeści noża. Początkowo miedzianą blachę powlekano srebrem po jednej stronie, a drugą stronę cynkowano. W wyniku tego eksperymentu powstała wytwórnia Sheffield Plate znana w kręgach odbiorców i koneserów sztuki do dziś.

  w

                                                                      Zdjęcie.1 Sygnatura Sheffield Plate z roku 1784.

                                                                   

ww

                                                          Zdjęcie 2, Waza do zupy, Sheffield Plate, 1820 rok, Anglia

                                       Platery na szeroką skalę w Polsce zaczęły powstawać w osiemnastym wieku. Był to dobry wiek dla tworzenia platerów ze względu na postęp technologiczny, obniżający koszta produkcji. Polskie wyroby platerowane możemy obejrzeć dzisiaj w Muzeum Historycznym m.st Warszawy, Muzeum Mazowieckim w Płocku, Muzeum Narodowym w Warszawie oraz Muzeum Woli w Warszawie.

www

                                                 Zdjęcie 3, Platery w Muzeum Woli w Warszawie

                              Jedną z najbardziej znanych wytwórni polskich platerów, była wytwórnia Józefa Frageta. W 1824 roku, na zaproszenie Tadeusza Mostowskiego bracia Józef i Alfons Fraget przybyli z Francji do Polski i założyli w jej stolicy firmę. W roku 1848 Alfons Fraget wycofał się z przedsiębiorstwa i wrócił do Francji.

W trakcie pierwszej wojny światowej fabryka zaprzestała produkować papierośnice, zapalniczki oraz drobną galanterię produkowaną do tego momentu, a skupiła się głównie na elementach zastawy stołowej. W roku 1926 roku firma opatentowała stop o nazwie bielnik, znacznie szlachetniejszy od alpaki. A w roku 1928 firma Fraget otworzyła sklepy w Aleksandrii, Kairze i Meschedzie. Sklepy również znajdowały się we Lwowie, Łodzi, Konstantynopolu, Mińsku, Żytomierzu, Kijowie, Odessie, Charkowie, Grodnie, Petersburgu, Moskwie oraz w Wilnie.

Józef Fraget w 1847 wprowadził technologię galwanizacji metodą cylindrów wynalezionych przez Roulta i Elkingtona, ściągając do Warszawy fachowca znającego tą technologię. Najpierw produkowano tylko sztućce, lecz później zaczęto produkować platery korpusowe. Od roku 1849 w produkcji zaczęto stosować nowe srebro ( żółtego koloru). Jest to srebrzystobiały stop imitujący srebro, zawierający 40-70% miedzi, 10-20% niklu i 5-40% cynku. Platery znajdowały odbiorców u przedstawicieli różnych klas. W połowie XIX wieku komplet herbaciany kształtował się w cenach od 291 do 1600 zł, wazę można było nabyć za 700 zł.  Już w roku 1857 produkowano 150 tuzinów sztućców z nowego srebra dziennie. Dziesięć lat później zmarł Józef Fraget, po czym fabrykę odziedziczył jego syn Julian. Poszukując inspiracji firma współpracowała między innymi z Siemiradzkim i Kuharzewskim. Oprócz wyrobów wykonywanych na szeroką skale też powstawały wyroby na zamówienia prywatne, np. dla króla Persji, Afganistanu, Rumunii oraz Serbii. W roku 1961 firma Fraget i firma Braci Henneberg się połączyli, w wyniku czego powstała wytwórnia Hefra.

22222

                                                  Zdjęcie 4, Sygnatura Fraget z lat 1860-1872

222222222222

                                                Zdjęcie 5, Sztućce Fraget, Fas. BARROCCO

                                                             

1

                                                 Zdjęcie 6, Cukiernica skrzynkowa Fraget, 1860/1896

Wytwórnia Braci Henneberg została założona przez Juliusza i Juliana Henneberga oraz Michała Czajkowskiego w latach 1856-1857. W 1878 roku jako pierwsza fabryka w Polsce zastosowała biały metal do produkcji sztućców. Produkowali platerowane złotem i srebrem sztućce, przedmioty artystyczne i galanterię. W latach pierwszej wojny światowej fabryka poniosła dość duże straty. Po wojnie, w 1929 roku nastąpił kryzys, który zmusił do produkowania sztućców ze stali nierdzewnej. W roku 1937 wytwórnia oferowała 12 modeli sztućców Firma posiadała sklepy fabryczne w Warszawie, Tbilisi, Moskwie, Irkucku i Petersburgu. W roku 1961 z połączenia wytwórni Braci Henneberg i Fraget powstała firma Hefra, działająca do dziś.

11

                                                Zdjęcie 6, Sygnatura Braci Henneberg

qqqqqqqqqqqqq

                                                    Zdjęcie 7, Patera, Bracia Henneberg, ok.1880

              Kolejną wytwórnią platerów warszawskich jest Zakład Norblin, który został założony w roku 1920. W tym roku syn znanego polskiego malarza Jana Piotra Norblina, Aleksander założył zakład brązowniczy Norblin i Spółka. Do wyrobów wytwarzanych przez Norblin zaliczają się: świeczniki, wazony, ozdoby stołowe i sprzęt do gotowania. W roku 1882 roku Norblin wykupił wytwórnię platerów Braci Buch i od tego czasu stosowano nazwę ,, Norblin i Spółka -Bracia Buch”.

W latach 90. XIX wieku pracownia wybudowała walcownie metali kolorowych i od tej chwili przedsiębiorstwo zaliczano do szóstki największych w branży metalowej na terenie Królestwa Polskiego. W roku 1895 zmonopolizowały wytwórnie rur miedzianych na terenie Królestwa Polskiego.

Liczne sklepy wyrobów platerowanych firmy Norblin powstało w Rosji, a w roku 1896 jej wyroby wyróżniono najwyższym rosyjskim odznaczeniem – prawem wbijania herbu cesarskiego – dwugłowego orła.

W roku 1908 firma opatentowała stop cynowy – verit

norblin

                                               Zdjęcie 8, Sygnatura Norblin

cuki

                                                           Zdjęcie 9, Cukiernica ART. DECO, Norblin

                  Ogólnie rzecz biorąc platery zajmują swoją osobną niszę w rzemiośle artystycznym i pełnią zarówno funkcję użytkową wraz z estetyczną. Platery rozpowszechniły się ok. 250 lat temu, lecz do dzisiaj wiernie służą swoim odbiorcom. O platerach można powiedzieć przysłowiem: ,, Nie wszystko złoto, co się świeci”

Polska fabryka fajansu w Pacykowie na terenie obecnej Ukrainy

                     Fabryka w Pacykowie działająca zaledwie trzy dekady ubiegłego stulecia, pozostawiła po sobie wyroby cenione na rynku sztuki po dzień dzisiejszy. Niestety w literaturze fachowej informacje dotyczące Pacykowa są w znacznej mierze ograniczone.

                   

                     Za powszechnie przyjętą datę powstania Fabryki Fajansu we wsi Pacyków uważa się rok 1912, a za jej koniec wrzesień 1939 roku. Za sprawą Alexandra Rogala-Lewickiego – właściciela sklepu z fajansem i porcelaną, we wsi Pacyków, w województwie stanisławowskim została założona Erste Galizische Terrakota und fayence Fabrik. Nazwy Pierwsza Galicyjska Fabryka Artystycznych Fajansów i Terrakoty Pacyków po raz pierwszy użyto w 1918 roku dla katalogu jej wyrobów. Czynnikami powstania fabryki w tym, a nie w innym miejscu były wieloletnie bogate tradycje garncarskie, bliskość do wody, do rzeki Bystrzycy. Powyżej wspomniana wytwórnia fajansu istniała tylko dwadzieścia siedem lat, a już w 1922 jej wyroby porównywano do wyrobów z Miśni, Kopenhagi i Sevres.

                 

                        Dzieła wystawiano na Targach w Poznaniu , we własnym pawilonie na Targach Wschodnich we Lwowie (rys.1), w Lipsku (1913) i w Wiedniu, a także w Kijowie (1913). Uważa się, że wystawy z roku 1913 otworzyły drzwi do rynku europejskiego. W ostatnim roku istnienia wyroby z Pacykowa były wystawiane na Światowej Wystawie w Nowym Jorku. Odtworzono tam wzorcownię wyrobów fabryki przy firmie Lesset et.Co. Już po zakończeniu pierwszej wojny światowej wyroby eksportowano do Północnej i Południowej Ameryki, Wielkiej Brytanii, Niemiec, Francji ,Rumunii, Jugosławii oraz do Chin. Wysoka jakość i niska cenna były przyczyną tak obfitego eksportu. Dzieła były ogólnodostępne w sklepach Warszawy, Łodzi oraz Krakowa.

 

 

 

pawilion-pacykow-we-lwowie

                                                                 Rys. 1 Własny pawilon wyrobów we Lwowie

  Źródło: http://cresoviana.blogspot.com/2013/02/pacykow-fabryka-fajansow-i-terakoty-lwow-miedzynarodowe-targi-wschodnie [online, 03.11.2016]

                        W trakcie pierwszej wojny światowej fabryka uległa zniszczeniu, po czym w roku 1919 została odbudowana i zmodernizowana. Po wojnie znaczna część modeli figur uległa zniszczeniu, dlatego zaczęto czerpać inspiracje ze wzorów figurek jakie zachowały się we lwowskim sklepie Lewickich. Sytuacja się ustabilizowała w 1924 r, kiedy stanowisko dyrektora objął Austriak – Wilhelm Tomasz pracujący do 1929 r. W tym czasie fabryka zaczęła nosić nazwę ,, Fabryka Fajansu w Pacykowie .

Wyroby tej fabryki uważa się za dzieła mistrzowskie ze względu na ich formę rzeźbiarską i malarską w wykonaniu wybitnych artystów. W fabryce zatrudniano Polaków, Czechów i Austriaków. Pierwszym dyrektorem działu fajansów został Stanisław Emil Czapek, absolwent ASP we Lwowie oraz w Wiedniu. Czapek pracował w Wiedniu w Fabryce Fajansu i Terakoty Goldscheidera. Stąd przenosił trend sztuki zachodniej na grunt Polski. Z wielu wykonanych rzeźb Czapka wymienić należy ,,Para koncertujących”(rys.2) i ,,Bartosz Głowacki przy armacie”(rys.3). Tacy artyści jak A. Popiel, J.Chmieliński i L. Drexlerówna tworzyli do roku 1918. Drexlerówna jest autorką rzeźby ,,Damy w kapeluszu” oraz ,,Damy z psem”. Chmieliński odznaczył się jako projektant popiersi : S. Żeromskiego, L. Tolstoja, Napoleona, Dantego, J.Słowackiego. W. Szymanowski wykonał tzw. ,,Grupę humanistów”. T.Błotnicki jest autorem ,,Chopina” i ,,Kościuszki”. J. Lewicki autor rzeźby ,,Siostry”, przedstawiającą kobiet w strojach huculskich. M. Zawieyski jest twórcą ,,Żyda Galicyjskiego”.

25a9d8de15a204cd4bded88ebf83811e

Rys.2 Koncertująca para, Pacyków , Stanisław Emil Czapek

źródło: https://desa.pl/pl/auctions/67/object/10095/stanislaw-emil-czapek-koncertujaca-para-pacykow-1912-r    [online, 03.11.2016]

 silesia-art.pl/…ds/2016/10/glowacki_1.jpgglowacki_1Rys.3 Bartosz Głowacki przy armacie, Pacyków , Stanisław Emil Czapek

Źródło: zdjęcie własne [online, 03.11.2016]

                          Produkowano głównie wyroby z gładkiego fajansu, choć również powstawały wyroby z terakoty. Do swoich wyrobów używano glinki wysokiej jakości z dodatkiem kredy i piasku, które na samym początku wydobywano lokalnie, a później sprowadzano z Sudetów. Ciekawym jest to, że ten sam model produkowany był w kilku rozmiarach, te same figury różniły się nie tylko wielkością, ale również szczegółami dekoracji malarskiej. Wśród wyrobów dominowały figury art deco: damy z parasolkami, kwiatami, koszami owoców, które świetnie odzwierciedlały modę dwudziestolecia międzywojennego.

figurka-pary-w-strojach-biedermeierowskich_219                                          
 Rys.4 Para w strojach bidermeierowskich

źródło:http://www.desakatowice.com/pl/aukcje/aukcja-nr-108-28-05-2011,ceramika

[online, 03.11.2016]

1b

Rys.5 Młoda dama, 1924-1929

źródło: Fajanse z Pacykowa / [aut. kat. Ewa Jaźwińska]. – Kozienice : Muzeum Regionalne, 2001.

20160629_103058Rys.6 Dziewczynka z bukietem róż

źródło:http://katalog.muzeum.krakow.pl/ [online 03.11.2016]

                      Obok dam powstawały neorokokowe figury młodych par, a także figurki ludzi w strojach ludowych (huculskich góralskich, kowbojskich oraz indiańskich).

1h

Rys.7 Para górali, 1922-1939

źródło: http://www.rempex.com.pl/events/194-184-aukcja-dziel-sztuki-i-antykow/lots/22724-para-gorali

[online 03.11.2016]

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
OLYMPUS DIGITAL CAMERA

Rys.8 Indianin,

źródło: Allearchiwum  [online 03.11.2016]

1k

Rys.9 Para kobiet w strojach ludowych

źródło: Katalog, MNK  [online 03.11.2016]

1l

Rys.10 Krakowianka, proj. Władysław Adamiak, lata 1925-1939.

źródło:www.rempex.com.pl  [online 03.11.2016]

1g

Rys.11 Chłop z prosięciem

źródło:www.rempex.com.pl  [online 03.11.2016]

4da679ac99dd8909666b47efa2282f06

                                       

Rys.12 Janosik

źródło:Allearchiwum [online 03.11.2016]

                                                           Na dość dużą skale produkowano figurki zwierzęce. Tematykę zwierzęcą reprezentowały puchacze, perliczki, zimorodki, bociany, bażanty, sępy, małpy, słonie, lwy, lamparty, tygrysy i niedźwiedzi. Czasami to były galicyjskie konie, krowy, gęsi i prosięta.

figurka-malpki-siedzacej-na-ksiazkach-pacykow_2596

Rys.12 Małpa siedząca na książkach, 1920-1939

źródło:www.desakatowice.com

 [online 03.11.2016]

figurka-perliczki-pacykow_4346

Rys.12 Figura perliczki, 1920-1939

źródło:www.desakatowice.com

 [online 03.11.2016]

1o

Rys.12 Figura krowy

źródło: katalog MNK

 [online 03.11.2016]

20160629_103013

Rys.12 Zimorodek

źródło: katalog MNK

 [online 03.11.2016]

Można wyosobnić grupę figurek psów różnych ras, takich jak: wilczury i bernardyny, charty, pekińczyki oraz jamniki.

figurka-psa-pacykow_2813

Rys.12 Figurka psa, 1929-1939

źródło:www.desakatowice.com

 [online 03.11.2016]

28-04-2013-dsc00864

Rys.13 Figurka owczarka

źródło: http://www.antykibukowski.pl

 [online 03.11.2016]

 

Osobną grupę stanowią popiersia.

pobrane-6

Rys.14 Popiersie chłopczyka

źródło : Fajanse z Pacykowa / [aut. kat. Ewa Jaźwińska]. – Kozienice : Muzeum Regionalne, 2001.

pobrane-8

Rys.15 Dante Alighieri

źródło : Fajanse z Pacykowa / [aut. kat. Ewa Jaźwińska]. – Kozienice : Muzeum Regionalne, 2001.

pobrane-7

Rys.16 Popiersie kobiety

źródło : Fajanse z Pacykowa / [aut. kat. Ewa Jaźwińska]. – Kozienice : Muzeum Regionalne, 2001.

Kolejną, osobną grupę stanowią gliniane lub kamionkowe naczynia użytkowe, tzw. cache-pot. Naczynia powstawały w znacznych ilościach tylko w pierwszych latach produkcji firmy. Najczęściej przybierały kształt architektonicznego kapitelu, a także kształt prostokąta, koła czy kwadratu. Na zewnątrz były udekorowane motywami antycznymi. 

mnk2

Rys.17 Cache-pot

źródło: Katalog MNK

 [online 03.11.2016]

mnk1

Rys.18 Cache-pot

źródło: Katalog MNK

 [online 03.11.2016]

Pierwotnie, do roku 1921 dzieła były sygnowane herbem Rogala z napisem Pologne Pacyków St. Galicie. Po roku 1921 i do samego końca istnienia fabryki stosowano dużą literę P w trójkącie lub owalu z rogami po bokach oraz napisem Pacyk czasami pod trójkątem mieścił się napis miejscowości – Stanisławów.

pobrane-17

Sygnatury po roku 1921



Bibliografia:

  1. Magdalena Silwanowicz. Ceramika z Pacykowa w zbiorach Muzeum Narodowego wKielcach, 2012

  2. Fajanse z Pacykowa / [aut. kat. Ewa Jaźwińska]. – Kozienice : Muzeum Regionalne, 2001. Ilustracje: Fajanse z Pacykowa / [aut. kat. Ewa Jaźwińska]. – Kozienice : Muzeum Regionalne, 2001. http://cresoviana.blogspot.com/2013/02/pacykow-fabryka-fajansow-i-terakoty-lwow-miedzynarodowe-targi-wschodnie.html

Ilustracje:

1.zdjęcia własne

2.desa.com

3.zdjęcia ze zbiorów MN w Krakowie

Ikony

Z historii ikon

Ikona jest obrazem kultowym, charakterystycznym dla sztuki wschodniego chrześcijaństwa. Ikony są integralnie związane z liturgią. Sobór Nicejski II postanowił, że kompozycja obrazu religijnego powinna się opierać na zasadach sformułowanych przez kościół i tradycję. W związku z powyższym przestrzegano kanonu ikonograficznego i tworzono obrazy według wzorów zwanych „podlinniki”. Tego typu wzorniki określały dopuszczalne tematy, sposób ujęcia i wykonania. Malarstwo ikonowe rozpowszechniło się na terenach znajdujących się pod wpływem kultury bizantyjskiej – Grecja, Italia przedrenesansowa, Bałkany.

Nowogrodzka, pskowska i moskiewska szkoły

Szczególny rozwój ikony miał miejsce na Rusi. Najważniejsze ośrodki to Nowogród Wielki i Pskow oraz Moskwa. Najstarszą szkołą na ziemiach ruskich była nowogrodzka, która ma swe początki w XII wieku. Na rozwój pozytywnie wpływało położenie miasta, które znajdowało się na ważnym szlaku handlowym. Twórcy ikon z Nowogrodu Wielkiego dosyć szybko usamodzielnili się i wyzwolili się od wpływów sztuki Bizancjum. Wypracowali oni własny styl, którego cechą charakterystyczną jest prostota kompozycji. Zestawienie barw opiera się na zasadzie kontrastu, rysunek jest wyrazisty i ekspresyjny. Zauważalna jest także pewna skłonność do geometryzacji form. Charakterystyczne jest częste stosowanie białego lub po prostu jasnego tła oraz dużych partii czerwieni. Jeśli chodzi o szkołę pskowską, to szczyt rozwoju ona osiągnęła w XIV wieku. W ikonach szkoły pskowskiej przeważają zestawienia ciemnej zieleni oraz odcieni czerwieni, złota i koloru żółtego. Kompozycja często jest asymetryczna, a modelunek światłocieniowy zróżnicowany. W odróżnieniu od ikon szkoły nowogrodzkiej, kompozycje ikon szkoły pskowskiej charakteryzują się większym dynamizmem. Partie światła są tu pokazane białymi płaszczyznami. W szkole moskiewskiej nowe kierunki w rozwoju malarstwa ikonowego związane z imieniem wybitnego twórcy – Andrieja Rublowa.

Ikony różnych szkół

NOWOGROD

Szkoła nowogrodzka

PSKOWSzkoła pskowska

MOSKWSzkoła moskiewska

Andriej Rublow (ros. Андрей Рублёв) – twórca ikon, mnich i święty prawosławny. Jeden z najwybitniejszych przedstawicieli szkoły moskiewskiej pisania ikon. Urodził się między 1360 a 1370 rokiem, a zmarł około 1427/1430. Dokładne daty nie są jednak znane. Nie wiemy także wiele o dokładnym miejscu jego urodzin oraz środowisku z którego się wywodził. Wiadomo natomiast, że pochodził z ziemi Rostowsko-Suzdalskiej. Z powodu braku źródeł pisanych dotyczących jego dzieł, datowania dokonuje się na podstawie cech stylowych.

Wybrane dzieła Andrieja Rublowa

Plik:Angelsatmamre-trinity-rublev-1410.jpg

Trójca Święta

Plik:Vladimirskaya by A.Rublev (1395-1410s, Vladimir museum).jpg

Matka Boska Włodzimierska

Plik:Rublev Paul.jpg

Święty Paweł z Tarsu

W XVI wieku znany był mistrz Dionizy (Dionisij). Wiek XVII przyniósł kolejne znaczące zmiany. Przy dworze carskim powstała wówczas pracownia, a jednym z najbardziej znanych mistrzów był Szymon (Simon) Uszakow.  

 

Technika pisania ikon

Technika malarska którą się posługiwano, to enkaustyka i tempera. Ikony pisano zwykle na deskach lipowych, dębowych lub sosnowych. Przy dużych formatach łączono je między sobą. Technika tworzenia ikon jest skomplikowana i interesująca. Każda ikona składa się z kilku warstw. Pierwsza warstwa to deska drewniana lub kilka desek złączonych ze sobą. Na lico deski kładziono grunt z mieszaniny gipsu alabastrowego i kleju. Po wyschnięciu gruntu nanoszono rysunek z użyciem czarnej farby i nakładano elementy złoceń. Kolejna, to warstwa malarska, którą na zakończenie pokrywano werniksem zw. olifą. Po utwardzeniu olifa tworzyła powłokę ochronną warstwy malarskiej ikony.

Ikonostas

Ikonostas stanowi część wyposażenia cerkwi prawosławnej i jest swego rodzaju ścianą, dosyć wysoką, dzielącą nawę świątyni od przestrzeni w której znajduje się ołtarz. Ikonostas jest cały zapełniony ikonami, a swoje początki ma w sztuce wczesnochrześcijańskiej. W kościołach wczesnochrześcijańskich miały miejsce przegrody kamienne, często zdobione kolumnami. Na tych przegrodach zawieszano tkaniny dekoracyjne i wizerunki świętych. W Bizancjum X-XII wieku monumentalne przegrody składały się z szeregu kolumn, z parapetami i architrawami oraz zwieńczeniem w formie krzyża. Mieściło się na nich zwykle kilka ikon. Wśród przedstawień zawsze była grupa Deesis. Były też oczywiście przykłady składające się z wielu ikon. W części środkowej znajdowało się przejście do przestrzeni ołtarzowej. W wiekach XIV-XV na Rusi ikonostas przekształcił się w wysoką ścianę wykonywaną z drewna, tak zwany wysoki ikonostas. W takim ikonostasie, w części środkowej, znajdują się tak zwane drzwi królewskie, przeznaczone dla kapłana sprawującego liturgię. Dwoje drzwi, tak zwane diakońskie, znajdujące się w częściach bocznych, służą do wejścia (południowe) i wyjścia (północne). Drzwi boczne przeznaczone dla kapłana i diakona oraz niższego kleru bez szat liturgicznych. Ikonostas składa się z kilku rzędów ikon rozmieszczonych według określonego schematu zgodnego z treścią liturgii.

ikonostas w cerkwi Sw Rrojcy w Gorlicach

Ikonostas w cerkwi Świętej Trójcy w Gorlicach

Bibliografia:

Kłosińska J., Sztuka bizantyńska, Warszawa 1975.

Ristujczina L., Ikony, Bielsko-Biała 2014.

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, red. K. Kubalska-Sulkiewicz, M. Bielska-Łach, A. Manteuffel-Szarota, Warszawa 2012.