Samowary

Samowar

Jest to urządzenie metalowe do przygotowywania herbaty, charakterystyczne dla Rosji. Samowary używane są także w innych krajach. Pierwsze samowary rosyjskie pojawiły się około połowy XVIII wieku i nawiązywały do form czajników. Od połowy XIX wieku samowary, które wyrabiano fabrycznie prawie zawsze miały stempel oraz zaznaczony na kranach rozmiar. We współczesnych samowarach zamiast podgrzewania wody węglem stosuje się grzałki elektryczne.

Najbardziej znane wytwórnie samowarów czynne były w takich miastach jak Tuła, Petersburg i Moskwa. Obecnie samowary są nadal wykonywane w Tule, gdzie właśnie znajduje się najstarsza wytwórnia czynna od 1779 roku. Przy tej fabryce samowarów mieści się muzeum tulskich samowarów.

 

Konstrukcja samowara 

Samowar składa się ze zbiornika na wodę przez który przechodzi pionowo rura na węgiel drzewny, pokrywy i podstawy. Na dole znajduje się ruszt i boczne otworki doprowadzające powietrze. W części dolnej zbiornika mieści się kranik do spuszczania wody, a u góry miejsce na czajniczek przeznaczony do parzenia esencji. Niektóre tzw. samowary-kuchnie wewnątrz posiadały przegródki. W takim urządzeniu można było jednocześnie gotować potrawy oraz wodę na herbatę. Każda część posiadała wówczas osobną przykrywkę.

Materiałem do wykonania samowaru mógł być mosiądz, miedź, brąz, stal tulska, żeliwo. Często samowary były srebrzone, złocone lub niklowane.

 

Poszczególne części samowara:

DSCN5092 Samowar zmniejszony 25

  1. Korpus
  2. Dzban/rura (przeznaczona na węgiel drzewny)
  3. Kratka
  4. Uchwyt
  5. Wałek uchwytu
  6. „Koło” górnej części ścianki
  7. Podstawa samowara
  8. Pokrywa
  9. Miejsce na czajniczek (zw. „konforka”)
  10. Uchwyty, tzw. „szyszki” oraz tzw. „podszyszki” (gwoździe do mocowania „szyszek”)
  11. Otwór przeznaczony do odparowywania
  12. tzw. „Malinka” – gwint do „podszyszek”
  13. Kran
  14. Zawór
  15. Obudowa kranu
  16. Denko
  17. Otwory do wdmuchiwania powietrza
  18. „Szyjka” dolnej części samowara
  19. Zaślepka/przykrywka zamykająca dzban

Z historii samowara…

Samowary rozpowszechniły się w 2 połowie XVIII wieku. W wieku XIX miały różnorodne kształty, wymiary oraz rozwiązania konstrukcyjne. Wszystko było uzależnione od funkcji którą pełnił określony samowar. Pojawiły się tzw. „samowary-kawiarki” niewielkich rozmiarów, często z maszynką spirytusową lub żarowe. Do wnętrza takich samowarów wstawiano naczynie z kawą. Znane były również samowary podróżne. Tego typu przedmioty cieszyły się popularnością. Samowar podróżny był zaopatrzony w składane nóżki i uchwyty. Zazwyczaj samowary były bogato zdobione i występowały w komplecie z czajnikiem. Warto zaznaczyć, że zasadnicza konstrukcja samowara pozostała bez zmian na przestrzeni wieków. Zmieniała się forma, materiał oraz sposób dekoracji. Posiadanie samowara w domu było świadectwem komfortu i przytulności. W ciągu XIX i XX wieku samowar stał się jednym z najbardziej charakterystycznych elementów życia codziennego Rosji. Aktualnie wzrasta zainteresowanie samowarem i wykonywane są różne modele.

 

Bibliografia:

Калиничев С., Самовары России, Мoсквa 2014.

Słownik terminologiczny sztuk pięknych, red. K. Kubalska-Sulkiewicz, M. Bielska-Łach, A. Manteuffel-Szarota, Warszawa 2012.

Ornamentyka – Renesnas i manieryzm

W dzisiejszym wpisie zaprezentujemy ornamenty, które pojawiły się w renesansie i manieryzmie.

Ornamentyka renesansowa bazowała w znacznej mierze na zdobnictwie antycznym. Było to spowodowane ogólnym zwrotem w sztuce, który zaowocował nowym stylem, w którym artyści zaczęli inspirować się naturą oraz sztuką antyku. Zmiany zaszły nie tylko w tematyce czy technice malarskiej, ale także w sferze ornamentyki. Poza antycznymi dekoracjami używano dość powszechnie ornamentów wschodnich, które były czasem dodatkowo przekształcane dzięki czemu powstawały nowe dekoracje. Popularnym motywem był także kaseton, który używano do przekrycia stropów w budowlach.

Informacje na temat niektórych ornamentów, takie jak arabeska i maureska, można odnaleźć tutaj. Informacje o ornamentach wywodzących się z antyku, czyli groteska, girlanda i feston znajdują się tutaj.

Poniżej opisane zostaną ornamenty, które pojawiły się w renesansie.

Ornament kandelabrowy – ornament w formie świecznika połączonego często z motywami dekoracyjnymi, takimi jak wić roślinna czy groteska ułożone w układzie symetrycznym. Ornament ten stosowany był na pionowych, wąskich płycinach. Rodowód tego ornamentu wywodzi się z antyku i stosowany był w renesansie, a później w klasycyzmie. Ornament ten pokrywał cokoły, płyciny i pilastry rzeźb oraz elementów architektonicznych.

ornament kandelabrowy
Przykłady ornamentu kandelabrowego.

Ornament cekinowy – jest to ornament, w którym głównym motywem są płaskie krążki zachodzące na siebie jeden na drugi. Czasem widoczne są otwory w krążkach, przez które widoczna jest czasem sznur, na które są nawleczone. Ornament ten wykorzystywany na wąskich, pionowych płycinach. Ornament ten występował w płaskorzeźbie, dekoracji architektonicznej, grafice i w rzemiośle artystycznym.

 

 

 

 

00680642

Ornament cekinowy

 

Zwis – jest to motyw dekoracyjny w formie pęku kwiatów, owoców lub liści, podwieszony w jednym punkcie. Terminem tym określa się motyw dekoracyjny, który występował w renesansie i baroku.

 

pobrane

Zwis

 

Panoplia – motyw dekoracyjny w postaci wiązki skrzyżowanych elementów uzbrojenia takich jak oręża, zbroje, sztandary, proporce czy tarcze. Panoplia są ukształtowane w określony kształt geometryczny, np. prostokąt, kwadrat. W renesansie i baroku występowały także zwieńczenia panopliowe.

Panoplia
Przykład panoplii.

Putto – motyw dekoracyjny przedstawiający małego nagiego chłopca, pojawiający się w renesansie w rzeźbie i malarstwie. Putto nawiązuje do antycznego wyobrażenia Erosa. Terminem putto określa się także postacie aniołków występujące w kościelnej sztuce renesansowej, barokowej i rokokowej.

Putto
Grupa figuralna z puttami.

Woluta, ślimacznica – element architektoniczny i motyw ornamentalny w kształcie spirali lub zwoju. Występuje jako motyw w zwieńczeniach w okresie renesansu, manieryzmu i w baroku. Szczególną odmianą woluty jest tzw. spływ wolutowy charakterystyczny dla manieryzmu i baroku, wypełniający przestrzeń pomiędzy węższą kondygnacją wyższą i szerszą kondygnacją niższą. Woluty występowały także w architekturze klasycznej jako element zwieńczenia głowicy.

 

images (9)

 

Ząbki, denticuli – motyw dekoracyjny ukształtowany z prostokątnych ząbków umieszczany na gzymsie w belkowaniu doryckim i korynckim. Do ornamentyki został przejęty w renesansie, wykonywany w architekturze oraz malarstwie iluzjonistycznym. Ząbki to także każdy motyw dekoracyjny złożony z elementów zbliżonych kształtem do zębów.

Denticuli
Poniżej gzymsu z kimationem jońskim widoczne są denticuli.

 

Ornamentyka powstała w manieryzmie była w większej mierze oparta na geometrii, stanowiła wyraz poszukiwań nowej formy, która odwoływałaby się nie do antyku, który był popularny w renesansie, ale do czegoś innego, nowego. Zdobienia te w większej mierze pojawiały się jako element dekoracyjny w rzemiośle artystycznym, meblarstwie, snycerstwie czy rzeźbie.

Rollwerk, ornament zwijany, ornament kartuszowy, ornament zawijany – ornament manierystyczny, w którym elementy przypominają wycięte z blachy, zawijające się na zewnątrz lub wewnątrz i komponowane przestrzennie. Ornament ten ukształtował się we Francji, rozwinął w Niderlandach ok. połowy XVI w., następnie rozprzestrzenił się w Europie i trwał do 2 ćwierci XVII wieku. Ornament ten był stosowany w rzemiośle artystycznym, snycerstwie, malarstwie, rzeźbie. Występował często z ornamentem okuciowym, tworząc ornament okuciowo-zwijany.

cdscsd

 

Ornament okuciowy – pojawił się w manieryzmie, ma charakter dekoracji płaszczyznowej. Zbudowany jest z płaskich listew i płycin naśladujących żelazne okucia. Ornament ten kształtowany jest w geometryczne formy, czasem jest ażurowy, do którego dołączone są takie elementy jak np. małe rauty, kaboszony, imitacja główek gwoździ, elementy fantastyczne. Dekoracja z tym ornamentem pojawiła się w kamieniu, stiuku, metalu i drewnie. Ornament okuciowy występował w dekoracji architektonicznej, snycerstwie (np. ołtarze, stalle, ambony), rzemiośle artystycznym, meblarstwie (np. jako intarsja), złotnictwie. Często występował w zestawieniu z ornamentem zawijanym.

ornament_okuciowy

 

W kolejnych wpisach zostaną przedstawione ornamenty z okresu baroku, regencji oraz rokoko.

Ornamentyka – Średniowiecze i sztuka islamu

W dzisiejszym wpisie przedstawimy ornamenty, które wykształciły się w romanizmie, gotyku oraz jako ciekawostkę zaprezentujemy zdobienia występujące w sztuce islamu.

Omawianie ornamentyki wykształconej w okresie średniowiecza należy rozpocząć od nawiązania do czasów Karola Wielkiego oraz sztuki iryjskiej. To swoiste cofnięcie się w czasie podyktowane jest tym, że część ornamentów, które występowały u schyłku antyku i w Bizancjum pojawiły się w sztuce VIII w. za sprawą zainteresowania Karola sztuką i kulturą antyczną. Umiłowanie do antyku widoczne jest w dekoracji kaplicy pałacowej w Akwizgranie, która wyraźnie nawiązuje do sztuki z Rawenny czy Rzymu pochodzącej z wcześniejszych okresów.

96001333_1
Akwizgran, fragment dekoracji kaplicy pałacowej

 

 

DSCN2740_1

                                                                                      Mauzoleum Galii Placydii

Jeśli chodzi o nawiązanie do sztuki iryjskiej, to odwołanie to można uzasadnić tym, że plecionka, którą można odnaleźć na miniaturach ze środowiska iryjskiego pojawia się w sztuce romańskiej w bardziej zgeometryzowanej i uproszczonej formie. Pojawienie się tych ornamentów można wytłumaczyć migracją ksiąg, w których znajdowały się bogato zdobione iluminacje.

W sztuce romańskiej dominował ornament geometryczny zaczerpnięty z architektury, a także ornament roślinny. Ornamentyka bazowała na prostych kształtach, które były rytmicznie powielane w kompozycje pasowe lub dopasowane do konkretnych miejsc. W sztuce obowiązywało tzw. „prawo ram”, wedle którego wszystko było dopasowane do każdego pola. Widoczne to było zwłaszcza w dekoracji rzeźbiarskiej oraz architektonicznej.

romanesque-ornament-granger
Przykłady ornamentyki romańskiej
romanski_fryz_plecionkowy
Romański fryz plecionkowy
romanski_ornament
Romański ornament „kostkowy”

Plecionka – motyw dekoracyjny złożony z linii, wstęg, taśm, pasów lub listew (plecionka geometryczna), ciał zwierzęcych lub wstęg z głowami i kończynami zwierzęcymi (plecionka zwierzęca), łodyg roślinnych lub wstęg z liśćmi i kwiatami (plecionka roślinna). Elementy plecionki zachodzą na siebie wzajemnie naprzemiennie, u dołu i u góry całej kompozycji. Mogą zwijać się w spirale, skomplikowane układy ósemek czy warkoczy. Poza sztuką celtycką występuje na Bliskim Wschodzie, a także w późniejszych okresach w sztuce – w romanizmie, malarstwie miniaturowym (malarstwo iryjskie) czy w mozaikach.

PLECIONKACELTYCKA

 

 

W okresie trwania gotyku ornamentyka ewoluowała ku formom ostrzejszym. Pojawiły się formy lancetowate, wydłużone, jak na przykład stylizowane kwiaty czy gałązki, suchy akant oraz ornament geometryczny (maswerk). Obok zdobień roślinnych czy geometrycznych występowały także chimery.

Rozeta – motyw dekoracyjny o formie stylizowanego, rozchylonego kwiatu (pierwotnie róży). Rozety miały dośrodkowy układ płatków i występowały we wszystkich dziedzinach sztuki. Pierwsze, proste rozety pojawiły się już w romanizmie, jednak największy ich rozwój przypadł na czas gotyku, kiedy to element ten był umieszczany na fasadach kościołów. Z biegiem czasu rozety miały co raz bardziej skomplikowaną formę oraz zdobienia. W późniejszych czasach motyw ten występował np. jako dekoracja kasetonów lub plafonów.

Rozeta
Rozeta, Notre Dame w Paryżu

Wieloliść – motyw dekoracyjny, często geometryczny, stylizowany na liście lub płatki kwiatów, składa się z powtórzonych rytmicznie odcinków łuku o różnych kształtach, np. zaostrzonego, podkowiastego, itp. Wieloliście można rozróżnić po ilości zastosowanych łuków, np. dwu-, trój-, czworo-, pięcio- itd. Początkowo motyw ten stosowany był jako otwarta lub zamknięta forma, np. jako dwulistne zamknięcie okien. Formą wieloliścia jest rozeta, która podzielona wewnętrznie na oddzielne segmenty.

Ciekawostką jest fakt, że do formy trój- i czworoliścia nawiązywano także w architekturze już w okresie późnej starożytności, romanizmu i w gotyku. Istnieje termin taki jak układ treflowy, który opisuje układ pomieszczeń w świątyniach chrześcijańskich opartych na motywach wieloliściach.

 

W sztuce islamu można wyodrębnić kilka motywów dekoracyjnych stosowanych jako ornament. Należą do nich takie ornamenty jak arabeska, maureska, ornament epigraficzny. W sztuce tej występował także motyw dekoracyjny łuków wielolistnych.

Łuk podkowiasty

 

Arabeska – ornament roślinny, wywodzi się ze sztuki starożytnej. W sztuce islamu istniała także jego mocno stylizowana forma.

Arabeska
Arabeska

Ornament epigraficzny – motyw zdobniczy oparty na stylizowanych, rytych literach.

Przykład ornamentu epigraficznego

Maureska – ornament płaszczyznowy zbudowany ze stylizowanych wici roślinnych o silnie przekształconych łodygach, liściach oraz kwiatach, ułożonych symetrycznie i wypełniający całkowicie pole. Motyw ten wykształcił się w sztuce islamu i oparty był na motywach hellenistycznych. Był to popularny motyw w Europie w dobie renesansu, szczególnie w wyrobach rzemiosła artystycznego.

maureska_
Maureska

Ornamentyka – Starożytność cz. II

W dzisiejszym wpisie przedstawimy ornamenty powstałe w sztuce Starożytnej Grecji, Rzymu, Bizancjum oraz Północnej Europy.

 

Ornamentyka w Starożytnej Grecji

Ornamentyka w sztuce greckiej najbardziej widoczna jest w architekturze oraz w dekoracji naczyń. Zachowane przykłady dotyczą w głównej mierze tych dwóch dziedzin sztuki, ponieważ malarstwo z tego okresu nie zachowało się. W Starożytnej Grecji najpierw pojawiły się ornamenty geometryczne, bazujące na prostych kształtach, takie jak spirala, zygzak, meander czy fala. Jako ciekawostkę można dodać, że ornament falisty znany był pod inną nazwą – „biegnący pies”.

W Starożytnej Grecji wykształciło się specyficzne zdobienie zwane kimationem (krajnikiem). Jest to ornament ciągły w formie pasa ze stylizowanych liści, który występuje w architekturze, malarstwie oraz rzemiośle artystycznym. Kimationy obecne w dekoracji architektonicznej posiadały zdobienie z różnorakich elementów. Te najprostsze posiadały zdobienie geometryczne (kimation dorycki, joński) lub kwiatowe (kimation lesbijski). W dalszym etapie rozwoju tej sztuki pojawiły się ornamenty roślinne złożone z pojedynczych motywów, takich jak liście lub kwiaty, które są połączone ze sobą w ciągły pas dekoracji. Przykładem takiej dekoracji jest akant, feston, palmeta oraz rozeta. Występują też zdobienia z motywami figuralnymi, jak np. maska. W sztuce tego okresu występowały dekoracje złożone z ornamentów zwierzęcych (delfiny, bukranion), pojawiły się  także zdobienia stosowane wcześniej w architekturze, takie jak astragal, ząbki lub perełki.

Poniżej przedstawiamy kilka ornamentów oraz sposobów dekoracji w sztuce greckiej.

kimation jonskikimation lesbijski

Kimation

Ornamenty roślinne:

Akant – ornament stworzony w oparciu o liście, łodygi oraz kwiaty rośliny rosnącej dziko w strefie śródziemnomorskiej. Ornament ten wykształcił się w okresie starożytnym. W kolejnych epokach przybierał rozmaite formy – od prostej formy, odwzorowującej realne kształty rośliny, poprzez wybujałą postać obecną w sztuce barokowej aż po zredukowane formy takie jak akant suchy.

Acanthus_(PSF)aaa

Arabeska – wywodzi się ze stylizowanej wici roślinnej, którą stosowano w starożytności.

800px-Ara_pacis_fregio_lato_ovest,_volute

Feston – motyw dekoracyjny w formie podwieszonego po bokach zwisającego ku dołowi pęku kwiatów, złożonych z liści, kwiatów i owoców. Jest to także określenie na podwieszoną w ten sposób tkaninę. Często festony zawieszone są na guzach i przewiązane wstęgą lub kokardą. Ornament ten stosowany był w dekoracjach starożytnych (głównie w Rzymie), renesansowych,manierystycznych, barokowych i klasycystycznych.

feston

Girlanda – wieniec o zamkniętej formie z liści lauru, dębu, kwiatów lub owoców.

girlandaaa

Palmeta – motyw dekoracyjny w formie rozłożonego wachlarzowo, symetrycznego, stylizowanego liścia palmy. Wykorzystywany jako pojedynczy motyw zdobniczy lub też zestawiany w formie pasa ciągłego.

ornament_palmetowy

Ornament zwierzęce:

Bukranion – motyw dekoracyjny o kształcie czaszki byka często o znaczeniu symbolicznym -jako symbol zwierzęcia ofiarnego, zazwyczaj płaskorzeźbiony, stosowany głównie w architekturze rzymskiej (umieszczany był na metopach, fryzach,a poszczególne elementy połączone są za pomocą girlandy z liśćmi, kwiatami i owocami, która jest zawieszona na rogach). Ornament ten pojawił się ponownie w czasach późniejszych w renesansie oraz klasycyzmie. Podobnym elementem dekoracyjnym jest aegikranion (jest to czaszka kozy, mająca podobną dekorację i podobną symbolikę).

bukranion

Bukefalion – motyw dekoracyjny w kształcie łba żywego konia, przyozdobionego wstęgami i girlandami, często płaskorzeźbiony, stosowany w sztuce sepulkralnej starożytnej Grecji i Rzymu.

Ornamenty geometryczne:

Meander – ornament w formie ciągłego pasa dekoracji złożony z linii prostych załamujących się pod kątem prostym. Powstało kilka typów tego zdobienia, m.in. poprzez nakładanie na siebie linii czy też przenikające lub zanikające linie.

meander

Astragal – jest to ornament w formie ciągłego pasa dekoracyjnego złożonego z półwypukłych perełek lub krążków oddzielonych od siebie. Początkowo występował on w dekoracji architektonicznej i zazwyczaj umieszczano go pomiędzy trzonem kolumny a głowicą lub jako dekorację bazy

ornament_astragal

Motywy dekoracyjne w sztuce greckiej:

Gryf – motyw dekoracyjny wykorzystywany w sztuce greckiej i rzymskiej. Stworzenie to ma ciało lwa, skrzydła i głowę drapieżnego ptaka. Motyw ten umieszczany był w zdobieniach architektonicznych, malarstwie oraz rzemiośle.

659px-Satyr_griffin_Arimaspus_Louvre_CA491

Układ antytetyczny – jest to dekoracyjny układ figuralny lub ornamentalny o elementach przeciwstawiających się sobie po obu stronach osi symetrii. Składa się z elementu środkowego i bocznych lub tylko z bocznych. Występuje jako układ zamknięty lub stanowi ogniwo układu ciągłego. Stosowany często w Starożytności, odgrywał znaczącą rolę w kościelnej sztuce średniowiecznej, a także w ornamentyce renesansowej (groteska) i klasycystycznej.

lwia_brama_w_mykenach

Układ heraldyczny – jest to niewłaściwie używane określenie na elementy dekoracyjne ustawione w układzie antytetycznym. Często motywy te są stylizowane na części pochodzące z herbów, np. lew kroczący ujęty z profilu.

Starożytny Rzym oraz Bizancjum, będące spadkobiercą sztuki antycznej nie wykształciły nowych ornamentów, ale korzystały z powszechnie już znanych greckich zdobień. Jak wspomniane było w poprzednim wpisie, dekoracje rzymskie były niezwykle barwne.

Groteska – jest to ornament składający się z wici roślinnej, w którą wpleciono motywy dekoracyjne, figuralne i zwierzęce, owoce, kwiaty, panoplia, elementy architektury czy rzeczy fantastyczne. Ornament ten wytworzył się w sztuce rzymskiej w I w. n.e. i występował także w późniejszych okresach (renesans, klasycyzm) jako samodzielny motyw dekoracyjny lub też w połączeniu z innymi dekoracjami.

11326327_854825754601487_628042199_na

Sztuka bizantyjska

W sztuce bizantyjskiej pojawiają się wcześniej wspomniane dekoracje i motywy zdobnicze. Swoistą nowością jest ornament geometryczny, który mimo prostej formy układany jest naprzemiennie w formy przypominające meander. Spośród dekoracji, jakie można oglądać w zachowanych zabytkach bizantyńskich i wczesnochrześcijańskich popularne były gwiazdy, rozetki, kwiaty, stylizowane wici roślinne oraz proste zdobienia złożone z elementów geometrycznych.

screen-shot-2015-06-08-at-8-00-27-pmm

54b04570f8c5dba72a52a77f879d543e m848d5f533e4fd7fddbaa6817e85b6453 m

mausoleum-galla-placidia6-637x862m

Północna Europa

Na północy Europy w sztuce celtyckiej i germańskiej najpopularniejszy był ornament geometryczny, a w szczególności spirale i niezwykle skomplikowane plecionki.

Plecionka – jest to ornament złożony z linii, wstęg, taśm, pasów lub listew (plecionka geometryczna), ciał zwierzęcych lub wstęg z głowami i kończynami zwierzęcymi (plecionka zwierzęca), łodyg roślinnych lub wstęg z liśćmi i kwiatami (plecionka roślinna). Elementy plecionki zachodzą na siebie wzajemnie naprzemiennie, u dołu i u góry całej kompozycji. Mogą zwijać się w spirale, skomplikowane układy ósemek czy warkoczy. Poza sztuką celtycką występuje na Bliskim Wschodzie, a także w późniejszych okresach w sztuce – w romanizmie, malarstwie miniaturowym (malarstwo iryjskie) czy w mozaikach.

PLECIONKACELTYCKA

Ornamentyka – Starożytność

W sztuce każdej z epok występowały rozmaite ornamenty, które w późniejszych czasach wykorzystywano w niezmienionej lub nieco zmodyfikowanej formie. Ornamenty pojawiały się w niemal każdej dziedzinie sztuki – malarstwie, architekturze, rzemiośle artystycznym oraz rzeźbie i płaskorzeźbie.

Ornamenty stosowane w sztuce starożytnej były niezwykle barwne, a kolory były zestawione dość kontrastowo. Ta urozmaicona kolorystyka pojawiała się w sztuce egipskiej, kreteńskiej, greckiej oraz rzymskiej. W chwili obecnej znamy niewiele przykładów zachowanej barwnej dekoracji ornamentalnej, ponieważ większa część obiektów uległa zniszczeniu z biegiem czasu w wyniku działań atmosferycznych lub dewastacji dokonywanej przez ludzi. Zachowane zespoły dekoracji, w których widoczne są ornamenty są nieliczne i pochodzą z różnych okresów w sztuce, np. dekoracja pałacu na Knossos (sztuka kreteńska) czy malarstwo freskowe z Pompei czy Herculanum (sztuka rzymska).

Sala tronowa w Knossos
Sztuka kreteńska. Dekoracja sali tronowej w Knossos.
Herculanum
Sztuka rzymska. Dekoracja w Herculanum.

Ornamentyka w Starożytnym Egipcie

Sztuka Egipska rządziła się prawami, które na przestrzeni wieków nie uległy większym zmianom (poza okresem amarneńskim za panowania Amenhotepa IV (Echnatona), kiedy to sztuka uległa znacznym przekształceniom). Sztuka ta oparta była m. in. na zasadzie hieratyczności, perspektywy odśrodkowej oraz określonym przedstawieniu postaci ludzkiej (szczegółowo wytyczone proporcje, głowa oraz tułów ukazane z profilu, barki malowane na wprost, nogi z profilu i w wykroku). Działalność artystyczna w tym okresie była nierozerwalnie połączona z religią oraz sztuką sepulkralną. Echa oddziaływania tych wpływów widoczne są m. in. w sposobie konstrukcji pałaców oraz ich zdobieniach. Dekoracja obecna w sztuce Starożytnego Egiptu w głównej mierze nawiązuje do motywów roślinnych, takich jak papirusy czy lotosy. Elementy te pojawiały się zazwyczaj w dekoracji kapiteli kolumn, które umieszczane były w pałacach, świątyniach oraz grobowcach.

Kapietele
Przykład dekoracji kapiteli kolumn motywem opartym na ornamencie roślinnym.

Ciekawostką jest fakt, że papirus występujący w delcie Nilu był w Starożytności symbolem Dolnego Egiptu. Do innych motywów ornamentalnych należy m. in. motyw rozłożonych ptasich skrzydeł, który powiązany jest z religią, a mianowicie z wizerunkiem bogini Maat.

skrzydla

Używano także takich motywów dekoracyjnych jak skarabeusze czy kobry ustawione w układzie antytetycznym (stojące naprzeciwko siebie i zwrócone ku sobie lub na zewnątrz).

73720021948b3c45e828cc

Do częstego motywu, które pojawiały się razem z ornamentami należały sfinksy (niektóre z nich miały głowy ludzkie lub baranie).

4f08d78a-fd5e-41c1-92ec-7622d7819928_16x9_600x338

800px-Dromos_sphinx_Karnak_01

Poza wspomnianymi sposobami zdobienia, używano też ornamentów geometrycznych opartych na prostych formach takich jak trójkąt, prostokąt, koło czy kwadrat.

Examples_of_Historical_Ornament,_Egyptian_by_Boston_Public_Library

Ornamentyka w sztuce kreteńskiej

W kulturze egejskiej, w której wykształciła się sztuka kreteńska (zwana także minojską) występowały ornamenty roślinne oraz geometryczne. Do motywów dekoracyjnych można zaliczyć gryfy i lwy w układzie antytetycznym, lilie oraz przedstawienia zwierząt.

lwia_brama_w_mykenach
Lwia brama w Mykenach.
Sala tronowa w Knossos
Dekoracja sali tronowej w Knossos.

Zdobienia geometryczne oparte były -podobnie jak w sztuce egipskiej- na prostych formach, tworzących dekoracyjne pasy (dekorację taką widać na rekonstrukcji wystroju wnętrza megaronu).

rekonstrukcja_megaronu
Rekonstrukcja megaronu.

W kolejnym wpisie przedstawimy ornamenty występujące w Starożytnej Grecji, Rzymie, Bizancjum oraz zdobienia wykorzystywane w sztuce północnej Europy.