Meble Andre Charles’a Boulle

źródło: www.butchoff.com
źródło: www.butchoff.com

Działalność Andre Charlesa Boulle ściśle wiązała się z mecenatem króla Ludwika XIV i jego dworu. Był najważniejszym francuskim ebenistą – stolarzem artystycznym swoich czasów. Urodził się w 1642 roku w Paryżu, tam też zmarł w 1732. Jego meble stały się symbolem wersalskiego przepychu, który naśladuje się i kopiuje do dziś, bowiem każdy władca ówczesnej Europy pragnął posiadać boullowskie meble u siebie. Dlatego nie dziwi fakt, że kunszt tego ebenisty stał się wzorem także dla współczesnych stolarzy, to właśnie dla nich powstała Ecole Boulle, która pod patronatem Charlesa Boulle kształci artystów w dziedzinie meblarstwa artystycznego. Wielowiekowa moda na styl boulle stymulowana była także działalnością synów artysty oraz jego uczniów – słynnych Oebena i Riesenera.

markieteria

Charles Andre Boulle jako krewny królewskiego ebenisty Ludwika XIII, już w młodości miał wiele do czynienia z meblarstwem o najwyższej wartości. Jego kariera artystyczna rozpoczęła się od nauki malarstwa w rzymskiej Akademii świętego Łukasza, słynął ze swoich mozaik i projektów architektonicznych, jednak największą chwałę przyniosły mu meble zdobione autorską techniką intarsji opartej na szylkretowym podkładzie i miedziano-złotej merkieterii. Także dzięki wspomnianej metodzie intarsjowania, którą określać należy raczej inkrustacją, na przełomie lat 60. i 70. XVII wieku otrzymał tytuł królewskiego ebenisty, panującego wówczas Ludwika XIV.

metmuseum.org
źródło: www.metmuseum.org

 

Technika Boulle zwana inaczej markieterią Boulle lub boulle’owska polega na inkrustowaniu całych połaci mebli mosiądzem i szylkretem. Misternie wycięte wzory w mosiężnej (czasem innej) tafli blachy z dobrego jakościowo metalu, nakładano na wzór wycięty w szylkrecie. Ażurowa tafla blachy nałożona na inny surowiec, w tym przypadku szylkret, nazywana jest markieterią. Dawało to efekt lustrzanego, symetrycznego odbicia skomplikowanych wzorów kontrastujących barwą złotą mosiężnej blachy i czerwieni szylkretu.

yourunart.co.uk
źródło: yourunart.co.uk

Osiągany tym sposobem system pozytywu i negatywu nazywano boulle i contre-boulle. Zarówno szylkret pozyskiwany ze skorupy żółwia szylkretowego, jak i cienka blacha traktowane były jako surowce luksusowe, warto dodać, że na skutek popularności technik Boulle żółw szylkretowy oficjalnie uznano za gatunek ginący.

źródło: marqueterieboulle.blogspot.com
źródło: marqueterieboulle.blogspot.com

Konstrukcja i kształt obiektów wychodzących z warsztatu Boulle zdradzały jego powiązania z architekturą i projektowaniem budynków w stylu francuskiego baroku, który – przypomnijmy – charakteryzował się symetrią i względnie powściągliwym stosowaniem elementów zdobniczych. Stąd też w meblach rzuca się w oczy wykorzystanie elementów architektonicznych w symetrycznym układzie, co nadawało im monumentalną formę.

 

źródło: www.clockguy.com
źródło: www.clockguy.com

Prócz markieterii typowe dla Boulle było stosowanie elementów zdobniczych ze złoconego brązu, których subtelność i dopracowanie – wycyzelowanie zasługiwało na tytuł osobnych dzieł sztuki. Apliki, o których mowa posiadały stały repertuar tematyczny, najczęściej sięgano do motywów mitologicznych oraz mocno stylizowanych roślin.

źródło: www.metmuseum.org
źródło: www.metmuseum.org

Meble Roentgenów

Meble Roentgenów

berlin-secretary-cabinet-david-roentgen-germany

Abraham i David Roentgen, ojciec i syn – najpopularniejsi i najdrożsi ebeniści swoich czasów. Meble z ich manufaktury zachwycały wszystkie dwory osiemnastowiecznej Europy. Klientami Roentgenów byli głównie królowie oraz magnateria, która chcąc dorównać największym rezydencjom, ozdabiała wykwintnymi meblami własne apartamenty. Potrafili spełnić każdy kaprys i fantazję, ich wyobraźnia nie uznawała granic zarówno pod względem funkcji mebla, jak i jego kształtu. Dzieła sztuki tworzone przez Roentgenów w większości zdeponowano w muzeach, jako przykład osiemnastowiecznych fanaberii wyższych sfer. To także świadectwo mistrzowskiego kunsztu ebenistów minionych czasów.

Ród Roetngenów związany był z niemieckim Neuwied, gdzie Abraham (1711-­1793) założył swój warsztat, także tam kontynuował prace ebenisterskie jego syn – David (1743-1807). Zanim jednak starszy z Roentgenów zdecydowął się na własny warsztat, który później przeistoczył się w prężnie działającą manufakturę – poszukiwał swojego miejsca na świecie. W wieku 20 lat opuścił mały zakład stolarski ojca i wyruszył do Niderlandów, odwiedził także Londyn gdzie wstąpił do protestanckiej sekty o wyjątkowo surowych regułach, zwanej sektą “Braci Herrnhut”. Po tych doświadczeniach postanowił powrócić do Niemiec, gdzie się ożenił, wkrótce małżeńska stagnacja nakierowała jego myśli w stronę kolejnej podróży. Postanawia wyjechać na misje do Ameryki werbować nowych członków do sekty, rezygnuje jednak na skutek zatonięcia okrętu, którym miał odbyć podróż. Wtedy też postanowił osiąść na stałe w Neuwied i zająć się tylko meblarstwem artystycznym. W 1750 r. zakłada warsztat, który w niedługim czasie zyskuje popularność w całym kraju. Początkowo meble mają charakter podyktowany przez surowe zasady sekty, później kiedy jego działalnością zainteresowała się arystokracja, nastąpił intensywny zwrot ku dekoracyjności i bogactwu.

Abraham-Roentgen2

Zaczyna stosować drogie gatunki drewna, intarsje figuralne i geometryczne, inkrustacje oraz okucia z metali szlachetnych. Nogi przybierają kabriolowy kształt, stosuje także typowo angielski typ nóg w kształcie kija golfowego. Wszystkie stosowane przez Abrahama Roentgena zabiegi stolarskie można uznać za zgodne z obowiązującym wówczas stylem rokokowym.

 80016085_04_alt_l

Kiedy syn Abrahama osiąga 25 rok życia przejmuje kierownictwo w firmie. Zajmuje się kwestiami handlowymi i administracyjnymi, techniczne i artystyczne dowództwo nadal pełni ojciec. David dzięki swoim wyjątkowym umiejętnościom w zarządzaniu zdobywa fundusze na powiększenie manufaktury. Kiedy produkcja się rozrasta zaczyna odwiedzać dwory królewskie w całej Europie zyskując najbardziej wymagających i najbogatszych zleceniodawców. Także dzięki tym kontaktom inny członek rodu – Georg otrzymuje posadę kierownika Królewskiego Magazynu Mebli w Kopenhadze. Założone zostały także zamiejscowe magazyny wytwórni mebli Roentgenów, w prawie każdej europejskiej stolicy.

RoentgenTable

Kiedy firma i ród znajdują się u szczytu rozwoju David decyduje się na założenie warsztatu w Paryżu. Znakiem tej podróży stają się najbardziej zdobnicze markieterie meblowe, których tematem stają się sielankowe kompozycje rodem z twórczości Bouchera. W latach 80. XVIII wieku w stylu młodszego Roentgena dokonuje się zwrot ku eleganckiej prostocie i idealizacji formy, tak bliskiej pierwotnym założeniom jego ojca pracującego u początku kariery w Neuwied. Od tego momentu Abraham i David Roentgenowie uważani są za prekursorów europejskiego neoklasycyzmu w meblarstwie. Meble, które produkowali w późnej fazie działalności odznaczają się prostotą i perfekcją wynikającą z ascetycznych zasad narzuconych przez sektę przybierając klasyczną oprawę. Znika bogata intarsja w stylu francuskiego rokoka, wygięte i opływowe kształty, nogi stają się proste, a głównym elementem zdobniczym staje się mahoniowy fornir i delikatne aplikacje z brązu.

DP151460

Mimo to, styl Roentgenów kojarzony jest w pierwszej kolejności z zaskakującym konceptem i nietypowymi rozwiązaniami technicznymi. Drugim elementem, który rozsławiał tych ebenistów była ogromna ilość tajnych skrytek otwieranych za pomocą ukrytych przycisków, ruchomych mechanicznych elementów oraz stosowanie pozytywek zespolonych z meblem, czyniąc je niepowtarzalnymi dziełami sztuki. David Roentgen odwiedzając dwory w Paryżu, Brukseli, Wiedniu, czy w Petersburgu prezentował najbardziej wymyślne egzemplarze swoich mebli – demonstrował głównie ich techniczne możliwości. Stąd też często zmuszany kaprysami klientów konstruował “meble-zabawki”, które aby umożliwić pomieszczenie mechanizmów ruchomych przybierały formę podporządkowaną funkcji. Stąd też w niektórych królewskich egzemplarzach roentgenowskich mebli widoczne są nieścisłości stylistyczne.

Tego typu przedsięwzięcia wiązały się ze zorganizowaniem ogromnej manufaktury zatrudniającej nie tylko stolarzy, ale także ślusarzy konstruujących mechanizmy i brązowników odlewających aplikacje.

żródło filmów: www.youtube.com

Fornirowanie mebli

 

Fornirowanie (inaczej okleinowanie) jest metodą wykończenia powierzchni drewnianych (desek, płyt, sklejki) polegającą na pokrywaniu materiału konstrukcyjnego mebla cienkimi płatami okleiny drzewnej. Wykorzystywaną w tym procesie okleinę uzyskuje się poprzez cięcie drewna na bardzo wąskie arkusze, zbliżone do grubości papieru. To właśnie grubość okleiny można określić kluczowym elementem techniki, ponieważ im cieńsze są płaty forniru, tym bardziej plastyczne stają się jej właściwości. Stosowanie maksymalnie cienkiego forniru umożliwia wykończenie nawet bardzo skomplikowanych powierzchni mebli. Strategicznym celem okleinowania jest pokrywanie widocznych elementów z drewna gorszej jakości, cienkimi warstwami deficytowego drewna szlachetnego, zwiększającego walory estetyczne mebli. Jego zadaniem jest także maskowanie niedoskonałości masywu budulcowego mebla oraz kamuflowanie miejsc połączeń poszczególnych elementów konstrukcyjnych.

SONY DSC
arkusze okleiny przed naklejaniem

 

Sztukę okleinowania opanowali już starożytni grecy. Zaraz obok technik olejowania, gięcia i barwienia drewna Grecy posiedli tę najbardziej skomplikowaną metodę obróbki artystycznej drewna, jaką jest fornirowanie. Co istotne i rzadko podkreślane, fornir wytwarza się nieprzerwanie od tysięcy lat ulepszając jedynie maszyny tnące, wszystko inne pozostało bez zmian. Okleinowanie było i jest do dziś procedurą, której poprawne wykorzystywanie możliwe jest tylko dzięki zaawansowanemu warsztatowi pracy. Dawniej wykańczanie powierzchni meblowych fornirem zaliczano do drogich i pracochłonnych zabiegów artystycznych, dlatego też stosowano je tylko w produkcji mobiliażu reprezentacyjnego.

uzupełnianie ubytków forniru
uzupełnianie ubytków forniru

Fornirowanie jest specyficzną formą zdobnictwa meblowego, którego końcowym efektem jest wyeksponowanie naturalnego usłojenia drewna, zwanego inaczej fladrowaniem. Na przestrzeni wieków twórcy mebli starali się podkreślać jego piękno, traktując jako najwyższą wartość zdobniczą. Wykorzystywany w danej epoce gatunek i kolor drewna uzależniony był od preferencji użytkowników mebli, a w głównej mierze od panującej mody. Tendencja do podkreślania naturalnego fladrowania zaczęła obowiązywać w stylach od późnego dyrektoriatu, w pełni ujawniła się w meblach empirowych i biedermeierowskich. Najbardziej pożądane gatunki drewna stosowane do produkcji okleiny pochodziły z krajów egzotycznych, co wiązało się ze znacznymi kosztami importu. Do szlachetnych gatunków drewna zalicza się heban, palisander, mahoń, drewno cytrynowe, satynowe oraz różane. Jednak w dziejach meblarstwa odnotowuje się także zwrot do rodzimych gatunków takich jak jabłoń, czereśnia, grusza, wiśnia, brzoza, orzech dąb itd. Warto także wspomnieć, że od nazwy „heban” utworzono pojęcie ebenisty – stolarza artysty, rzemieślnika wywyższonego do rangi twórcy dzieł sztuki. Posiadał on cenną w czasach Ludwika XVI umiejętność fornirowania, czyli precyzyjnego cięcia na cienkie płaty drogiego i deficytowego drewna oraz bezstratnego oklejania nim mebli królewskich. Dzięki długoletnim naukom zyskiwał on prawo obcowania z drogim i szlachetnym materiałem drewnianym, którego wartość można było równać kruszcom.

heban
heban

 

mahoń piramidalny
mahoń piramidalny

 

Fornir uznaje się także za nośnik informacji na temat autentyczności mebli zabytkowych. Grubość wykorzystanego w danym obiekcie forniru daje informację na temat wieku mebla. W początkowej fazie rozwoju tej techniki płaty cięto ręcznie na grube, wielomilimetrowe arkusze, pozbawione plastyczności i szybko pękające. Później wraz z rozwojem technologicznym przemysłu, powstały pilarki automatyczne, które pozwalały na produkcję coraz cieńszej okleiny.

 

palisander
palisander

 

czeczotka orzechowa
czeczotka orzechowa

 

cytryna
cytryna