Blog

Silesia Art

Szkło kameowe

Dekoracje kameowe wykonywane były przez Rzymian już w czasach starożytnych. Szklane naczynie, najczęściej o ciemnej barwie, pokrywano warstwami szkła o kolorze kontrastującym – najczęściej białym. Reliefową dekorację uzyskiwano przy pomocy szlifowania i rytowania. Jednym z najpiękniejszych dzieł w tej dziedzinie jest Waza Portlandzka datowana na I w. n. e.przywieziona do Wielkiej Brytanii ok. 1783 roku. W XIX wieku nastąpiło odrodzenie i rozkwit tej zapomnianej przez wieki techniki zdobniczej.

Waza portlandzka. Fot.: British Museum.
Waza portlandzka. Fot.: British Museum.

 

Wielka Brytania

Pojawienie się Wazy Portlandzkiej w Anglii spowodowało wzmożone zainteresowanie opraz swoistą modę na szkła kameowe z dekoracją o tematyce greckiej i rzymskiej.

Najsłynniejszym ośrodkiem produkcji takich szkieł w Anglii było Stourbridge, a jednym z największych mistrzów tej dziedziny był John Northwood. W 1859 roku założył on z bratem własną wytwórnię. Po 20 latach pracy nad projektem udało mu się wykonać dokładną kopię Wazy Portlandzkiej.

Innym znanym dziełem Northwooda była kameowa waza zwana „Milton”(inspiracją był „Raj utracony” Miltona). Waza zdobiona była wizerunkami Adama i Ewy oraz Archanioła Rafała.

milton-vase. Fot. Chrysler Musem of art.
Waza Milton. Fot. Chrysler Musem of Art.

Innym, równie ciekawym wyrobem zachwycającym swym kunsztem była waza „Pegaz”, inspirowana mitologią. Naczynie zdobiła postać królowej mórz – Amfitryty oraz personifikacja Świtu.

Jednym z najsłynniejszych rzeźbiarzy szkieł kameowych był żyjący w latach 1850 – 1925 George Woodall (uczeń Johna Northwooda), który razem z bratem Thomasem wykonał wiele tego rodzaju dekoracji dla angielskiej firmy Thomas Webb & Sons. Biała dekoracja na kolorowym tle zdobiła liczne plakiety, wazon, flakoniki do perfum i półmiski.

blue-and-white-cameo-glass-round-with-women-and-birds. Fot. Wikipedia.
Szkło kameowe George Woodall. Fot. Chrysler Musem of Art.

Inspirację stanowiły dla niego rzeźby Canowy, mitologia grecka oraz sztuka chińska. Dekoracje Woodalla ukazują jego mistrzowski poziom: drobiazgowo oddany detal, ostre, czyste krawędzie, najwyższej jakości ręczne szlifowanie.

birmingham museum ofl glass
Flakon na perfumy. Fot. Birmingham Museum of Art.

Wzrost popytu na tego rodzaju szkła wymusił wprowadzenie ulepszeń i skrócenie czasu wytwarzania. Zaczęto więc używać do cięcia szkła tarczki o napędzie mechanicznym, lub też trawiono je kwasem. Tak dekorowane szkła, produkowane masowo i stosunkowo tańsze nazywano „fałszywymi”.

butelka na perfumy, anglia
Flakon na perfumy. Fot. Birmingham Museum of Art.

Francja

-galle cameo glass. Fot. corning museum of glass
Szkło kameowe Galle. Fot. Corning Museum of Glass.

Moda na szkła kameowe rozpowszechniła się także we Francji, a ich produkcją zajęła się min. znana wytwórnia Baccarat. Produkowano tam zarówno przedmioty dekorowane ręcznie, jak i znaczne ilości wyrobów tańszych. Wazony, półmiski i czary zdobiły najczęściej motywy roślinne lub wzór meandra.. Pod koniec XIX wieku po technikę kameową sięgnęli artyści Art Noveau Emil Galle oraz bracia Daum.

Czechy

Technika kameowa przypadła do gustu również Czechom, zyskując tam dużą popularność, przypominając tradycyjne metody dekorowania szkła warstwowego. Produkowano zarówno ręcznie rzeźbione, zachwycające kunsztem wykonania szkła, jak i wykonywane na skalę masową „fałszywe kamee”. Najczęściej podejmowanymi tematami były sceny leśne, myśliwskie, a także portrety niemieckich książąt i osobistości ze świata polityki. Jedną z bardziej znanych hut w Czecha specjalizującą się w w tej dziedzinie była Huta Harrachowska.

Stany Zjednoczone

Technikę tę do Stanów wprowadził angielski szklarz Joseph Locke (1846 – 1936), który wyemigrował do USA w 1882 roku. Jako utalentowany rzemieślnik stworzył wiele pięknych szkieł, wynalazł wiele nowych odmian szkła kolorowego oraz wyszkolił liczną grupę szklarzy amerykańskich. Najsłynniejszymi hutami produkującymi szkła kameowe w Stanach były: New England Glass Co., History Flint Glass Manufactory czy Boston&Sandwich Glass Co.

-galle. Fot. corning museum of glass
Szkło kameowe Galle. Fot. Corning Museum of Glass.
 

Sposoby dekorowania szkła

Szkło

Masą szklaną nazywamy mieszaninę składników stanowiącą tworzywo, z którego później powstaje szklany wyrób. Podstawowym składnikiem jest krzemionka posiadająca bardzo wysoką temperaturę topnienia. By ją obniżyć oraz ułatwić łączenie się składników do masy szklanej dodaje się topniki (najczęściej soda lub potas). By mieszanina mogła się zestalić dodaje się do niej wapna (węglanu wapnia).

szklo malowane,muzeumkarkonoskie w jeleniej gorze
Szkło malowane. Fot.: Muzeum Karkonoskie, Jeleniej Góra.

Szkło sodowe

Otrzymujemy je po dodaniu do masy szklanej sody. Szkło sodowe charakteryzuje się lekkością, dłużej zachowuje właściwości plastyczne , co ułatwia jego formowanie oraz obróbkę. Jego zabarwienie jest żółte, lekko brązowe lub zielonkawoszare. Szkło sodowe cieszyło się popularnością zarówno z Rzymie i Egipcie jak i Wenecji czy Hiszpanii. Z uwagi na swą kruchość oraz cienkość nie nadaje się do głębokiego szlifowania.

Szkło potasowe

Gdy do masy szklanej dodamy potas otrzymamy szkło potasowe o barwie zielonej, żółtej lub brązowej. Szybkie stygnięcie szklanej masy uniemożliwia jej długie formowanie, co wpływa na uproszczenie form. Jest ono także bardziej błyszczące oraz twardsze od szkła sodowego, nadaje się więc do rytowania oraz szlifowania.

szklo zloconemuzeumkarkonoskie
Szkło złocone. Fot.: Muzeum Karkonoskie, Jelenia Góra.

Szkło ołowiano – kryształowe

Zostało ono wynalezione ok 1676 roku przez szklarza Georgesa Ravenscrofta, który dodał do masy szklanej tlenku ołowiu. Szkło ołowiowe jest czyste, ciężkie i błyszczące. Nadaje się do szlifowania i rytowania. Ze szkła ołowiowego produkowano min. Szkło stołowe, żyrandole i kandelabry.

Dekorowanie szkła

Swą barwę szkło może zawdzięczać zanieczyszczeniom składników lub tlenkom metali dodawanym do masy szklanej celowo by osiągnąć interesujący efekt. I tak kolor czerwony otrzymać możemy dzięki dodaniu miedzi czy selenu, żółty – żelaza lub siarki, niebieski – kobaltu, biały- cyny lub fluorytu.

Malowanie farbami emaliowanymi

Powierzchnię szklanego wyrobu pokrywa się oleistą substancją (mieszanką tlenków metali i sproszkowanego szkła) po czym wypala się. Szkło można zdobić również na zimno, bez wypalania, jednak taka dekoracja jest mniej trwała łatwo się ściera.

Rytowanie

Technikę rytowania stosowano we Włoszech już od połowy XVII wieku. Polega ona na nacinaniu powierzchni wyrobu ostrym narzędziem. Powierzchnię rytowaną polerowano lub zostawiano matową.

Rytowanie diamentem jest jedną z najstarszych dekoracji na zimno. Na powierzchni wydrapuje się wzór rylcem zakończonym diamentowym grotem. Technika znana już w starożytnym Rzymie, swój rozkwit przeżywała w XVII wieku w Niderlandach, wyparta w wieku XVIII przez rytowanie tarczą.

Punktowanie diamentem – technika polega na wykonywaniu na powierzchni przedmiotu dekoracji za pomocą delikatnego uderzenia grotem diamentowym lub stalowym pozostawiając drobne, płytkie punkciki. Niektóre dekoracje wykonane tą techniką widoczne były jedynie pod światło.

Relief wklęsły popularny od przełomu XVI i XVII wieku głównie w szkle potasowym i ołowiowym. Daje doskonały efekt załamania światła na powierzchni.

Relief wypukły stosowany był głównie w szkle potasowym lub ołowiowym, których gęstość i grubość pozwalały na głęboki szlif. Technika rozpowszechniona na Śląsku, w Czechach i Niemczech od końca XVII wieku.

Rytowanie powierzchniowe polega na bardzo płytkim rytowaniu powierzchni wyrobu. Techniką tą wykonywano proste ornamenty oraz napisy, słabo wyczuwalne pod palcami.

Trawienie kwasem

Technika trawienia była tańszą alternatywą czasochłonnego rytowania. Wyrób zabezpieczało się substancją odporną na działanie kwasu fluorowodorowego (zwykle woskiem parafinowym) po czym wydrapywało się wzór. Następnie przedmiot zanurzało się w kwasie. Umożliwiało to wyrafinowane dekoracje nawet na cienkim i kruchym szkle.

Szlifowanie

Jedna z najstarszych technik dekoracji szkła stosowana już przez starożytnych Rzymian. Polega na szlifowaniu szkła płaskimi tarczkami z żelaza lub kamienia zwilżonymi wodą. Około 1830 roku wprowadzono napęd kołowy, wtedy też zaczął się złoty wiek szła szlifowanego.

Złocenie

Technika złocenia może być wykonywana zarówno na zimno – nakładanie złota bez wykładania, jak i na gorąco – pokryty złotą warstwą przedmiot wypala się w piecu w celu utrwalenia dekoracji. Często złoci się krawędzie i brzegi przedmiotów, można też złocić dekorację rytowaną lub szlifowaną.

Historia Huty Josephine

fot.Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze2
Fot.: Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze.

Huta szkła w Szklarskiej Porębie powstała w 1841 roku otrzymując nazwę „Josephine” na cześć małżonki hrabiego Leopolda von Schaffgotscha – jej właściciela i inicjatora. W roku 1842 została uruchomiona produkcja.

MJG 676s
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Ogromną rolę w działalności huty odegrał fachowiec i doskonały technolog szkła, znajomy hrabiego – Franz Pohl. Żyjący w latach 1813 – 1884 Pohl pochodził ze znanego, czeskiego, patrycjuszowskiego rodu od pokoleń zajmującego się wytwarzaniem szkła . Niezwykle utalentowany i twórczy odbył studia w Pradze i Berlinie, następnie podjął pracę w hucie szkła Karlstal, po czym w hucie Josephine. Jednym z jego największych dokonań było ponowne wprowadzenie do produkcji szkła filigranu sieciowego oraz opracowanie receptury szkła alabastrowego.

Ważną rolę w produkcji szkła w Hucie Josephine odgrywało zdobnictwo. Najbardziej powszechne było rytowanie oraz szlifowanie szkła (rzeźbienie reliefowe) stosowane przy szkle powłokowym, matowanie piaskiem, trawienie kwasem, złocenie, srebrzenie, polerowanie.

huta
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Szkło malowane było w następujących technikach: malowanie emalią transparentową i opakową, malowanie reliefowe gęstą emalią, lustry, iryzowanie hutnicze. Na szczególną uwagę zasługują szkła filigranowe oraz mozaikowe, typu millefiori, które oprócz alabastru i rubinu złota stanowiły po 1845 roku główną część produkcji. Poza tym w hucie produkowano lustra, żyrandole oraz wyroby oświetleniowe.

hutajosephine
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.
Muzeum Karkonoskie w Jeleniej Górze
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Ze szklanej masy wytwarzano: szkło alabastrowe, bursztynowe, kobalt, czerwone i różowe szkło rubinu złota, a także szkło mleczne oraz lapis lazuli.

IMG_8393
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Wszystkie wyrobu huty Josephine oprócz szlachetnej formy i elegancji, charakteryzowały się mistrzowskim wykonaniem. Wielki sukces odniosło szkło w roku 1873 na wystawie Światowej w Wiedniu, co spowodowało napływ zamówień od rodów królewskich z całej Europy.

IMG_8424
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.
secesja josephione
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

W latach 20stych XX wieku miały miejsce wielokrotne próby przejęcia huty Josephine na drodze fuzji przedsiębiorstw (np. fuzja z hutą Fritza Heckerta w Piechowicach).

josephine
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Głównym odbiorcą wyrobów Josephine były Niemcy, także Włochy, Austria oraz Dania. Serwisy złocone wysyłano do Hiszpanii i Portugalii. Klientami huty były Indie, Japonia oraz Chiny.

MJG 111s 5206s
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.
secesjajosephine
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Po II wojnie światowej huta została upaństwowiona, nazwę Josephinehutte nosiła do 1956 po czym otrzymała nową : „Huta Szkła Kryształowego Julia”. Nigdy nie osiągnęła już ani tego poziomu wykonawstwa, ani przedwojenny sukcesów na arenie międzynarodowej. Brak wykwalifikowanych pracowników, oraz zła polityka ekonomiczna doprowadziły do zamknięcia zakładu pod koniec lat 70-tych oraz do przejęcia jej przez firmę Villeroy & Boch.

MJG 307s
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Wyroby huty Josephine cieszą swym pięknem i pietyzmem po dzień dzisiejszy, wciąż zdobywając sobie nowych wielbicieli i będąc stałym punktem poszukiwań antykwariuszy.

MJG 411s
Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.Fot.: Muzeum Karkonoskie W Jeleniej Górze.

 

Brąz

Brązem nazywamy stop miedzi z cyną, lub innymi metalami, w których zawartość miedzi zawiera się w granicach 80-90 %.

Odlewanie rzeźb z brązu znane jest od co najmniej 4000 lat. Najpopularniejszą metodą była niegdyś „metoda na wosk tracony”. Jako technika czasochłonna i trudna, sprawiała, że ceny odlewów były wysokie, a same rzeźby dostępne tylko dla najzamożniejszych ludzi.

W XIX wieku wynaleziono metodę galwanotypu, umożliwiającą pokrycie powierzchni gipsowych cienką warstwą brązu. Tańsza i łatwiejsza technika umożliwiła produkcję na skalę masową, oraz wpłynęła na obniżenie cen.

Tematyka

A Centaur and Bear. Emmanuel Fremiet. Fot. National Museum of Wildlife Art
Centaur i niedźwiedź, Emmanuel Fremiet. Fot.: National Museum of Wildlife Art.

W połowie XIX wieku popularnością cieszyły się naturalnie oddane przedstawienia zwierząt (psy, lwy, słonie, jelenie, wielbłądy oraz wiele gatunków ptaków). Do najsłynniejszych animalistów należeli Antoine – Louis Barye, Emmanuel Fremiet czy Georges Gardet.

Duże powodzenie miały także kopie greckich oraz rzymskich rzeźb klasycznych o tematyce zainspirowanej mitologią – bogowie, boginie, satyry oraz popiersia sławnych pisarzy, poetów czy postaci historycznych – Szekspira, Woltera, Miltona, Napoleona i wielu innych.

Wpływy sztuki Wschodniej

Antoine-Louis Barye, Walka Tezeusza z Minotaurem. Fot. Baltimore Museum of Art
Walka Tezeusza z Minotaurem, Antoine-Louis Barye. Fot.: Baltimore Museum of Art.

Swoje piętno na odlewach z brązu wycisnęła także sztuka Orientu, którą to inspirację odnajdujemy nie tylko w XIX-wiecznej grafice czy malarstwie. Dużą popularnością cieszyły się więc przedstawienia Arabów na koniach lub polowaniach, a także scenki orientalne z udziałem mędrców, rybaków i dam dworu.

Brązy dekoracyjne cieszą się popularnością po dzień dzisiejszy, zdobiąc wnętrza wielu domów oraz dodając im nastroju.

Historia zegarów

Przez wiele wieków trwały próby wynalezienia mechanizmu, który precyzyjnie odmierzałby czas. Do początku XX wieku zegary posiadały jeden z dwóch typów mechanizmów – wagowy lub sprężynowy. Pierwsze zegary mechaniczne z XIII i XIV wieku napędzane były opuszczającymi się obciążnikami. Ok. 1450 roku zostały one wyparte przez te napędzane sprężyną napędową. W XVII wieku opatentowano pierwszy zegar wahadłowy , w którym mechanizm wychwytowy regulowało koło balansowe.

Około 1510 roku Peter Henlein z Norymberi stworzył pierwszy niewielki zegar przenośny, jego mechanizm nie był jednak doskonały co miało swoje odzwierciedlenie w dokładności pomiaru czasu. Wewnętrzny mechanizm wyposażony w balans został ulepszony w XVIII wieku, mimo to zegarki przez długi czas dostępne były tylko dla najbogatszych. Uległo to zmianie dopiero po zmechanizowaniu produkcji części typowych, dzięki temu zostały wprowadzone na rynek masowy.

Zegary podłogowe

Zegary podłogowe pojawiły się w Europie na początku XVII wieku. Początkowo ustawiano je na korytarzach by były dobrze słyszane we wszystkich pomieszczeniach. W wieku XVIII stały się stałym elementem wyposażenia domów zamożnych mieszczan oraz kupców. Różne regiony wykształciły z biegiem lat indywidualne cechy charakterystyczne, np.: zegary duńskie drugiej połowy XVIII wieku posiadały szafkę zdobioną orzechową okleiną, głowicę – ornamentem geometrycznym oraz przeszklone, odsłaniające mechanizm wewnętrzny boki. Z kolei zegary angielskie tego okresu posiadały często kwadratowe tarcze oraz wskaźniki faz księżyca umieszczone ponad pierścieniem cyfrowym.

Zegary ścienne

W początku XIX wieku wiele zegarów ściennych posiadało drewniane skrzynki z okrągłą lub ośmiokątną tarczą. Jak sama nazwa wskazuje przeznaczone były do zawieszenie i wyeksponowania na ścianie w miejscu dobrze widocznym dla domowników. Najważniejszym zegarem w domach epoki wiktoriańskiej był REGULATOR (tzw. zegar precyzyjny) o bogato zdobionej skrzynce. Wg niego ustawiane były wszystkie inne zegary znajdujące się w mieszkaniu.

Zegary Kominkowe

Zegary kominkowe pojawiły się w latach 50-tych XVIII wieku we Francji, stając się szybko obowiązkowym elementem wyposażenia domów mieszczańskich w całej Europie. Czołowymi wytwórcami byli min: Japy, Jean Vincenti oraz Samuel Marti.

We Francji największym producentem zegarów cieszących się wysokim uznaniem była firma Japy Freres . Jej wyroby posiadały charakterystyczną obudowę z tzw. „czarnego marmuru belgijskiego” wypolerowanego na wysoki połysk z rytymi oraz intarsjowanymi złotem wzorami. Dodatkowy dekor stanowiły płaskorzeźbione mosiężne płytki oraz intarsje z kamienia (malachit, marmur). Bogate zdobnictwo oraz liczne złocenia sprawiały, że zegary Japy miały charakter bardzo dekoracyjny, cieszący się powodzeniem wśród Europejczyków.

W epoce Edwardiańskiej produkowane w masowych ilościach zegary zajęły także stałe miejsce w domach Anglików. Małe, ozdobne zegary nazywano BUDUAROWYMI, w odróżnieniu od tzw. BRACKETS – stojących na gzymsie kominka w gabinecie.

Styl Biedermeier

Biedermeier

jadalnia w stylu biedermeier,Muzeum w Przeworsku
Jadalnia w stylu Biedermeier, fot.: Muzeum w Przeworsku.

Terminu tego używamy  w stosunku do pewnych przejawów sztuki w kulturze niemieckiego mieszczaństwa w latach 1815 – 48. Styl odnajdujemy  zarówno w meblarstwie, jak i wyposażeniu wnętrz (dywany, szkło, porcelana). Tworzył  w domu klimat przytulności, porządku oraz dobrobytu.

Najbardziej charakterystyczne dla biedermeierowskiego wnętrza były: gładkie lub drukowane w motywy roślinne tapety, dekoracyjnie, obficie drapowane firanki i zasłony, wzorzyste dywany oraz serwantki z ekspozycją rodzinnych pamiątek i bibelotów.

IF
Salon Biedermeier, fot.: Muzeum w Gorzowie Wielkopolskim.

Meble

Meble biedermeierowskie cechuje  prostota, wygoda , solidność konstrukcji oraz elegancja. Gładkie spokojne powierzchnie mebli przywodzą na myśl klasycyzm końca XVIII wieku, a także francuski dyrektoriat  oraz angielski styl Adamów. Najczęściej używanym materiałem był mahoń i orzech, powodzeniem cieszyły się także jesion, klon oraz różne gatunki drzew owocowych.

biedermeier-sala,Muzeum w Krakowie
Sala Biedermeier, fot. Muzeum w Krakowie.

Intarsja i ornamentyka geometryczna zastąpiły z powodzeniem  rzeźbiarskie dekoracje stosowane we wcześniejszych okresach. Obicia często posiadały kolory zestawione na zasadzie kontrastu (np. czerwono – granatowe czy liliowo – żółte). Popularnością cieszyły się także wyszywane ręcznie kwiaty.

Duże powierzchnie mebli (blaty stołów, boki) miały konstrukcję ramowo – płycinową. Wysuszony i wysezonowany materiał doskonale sprawdzał się w ogrzewanych piecami wnętrzach kamienic zachowujących pewien stopień wilgotności powietrza.

Ważnym elementem w biedermeierowskim domu był stół przy którym gromadziła się rodzina – zazwyczaj miał kształt okrągły lub owalny i wspierał się na jednej, umieszczonej pośrodku masywnej nodze. Także sofa – przeznaczona do siedzenia w salonie pełniła istotną rolę – poręcze i oparcie często zdobiły kolumny, palmety lub woluty.

biedermeier, muzeum historii katowic
Pokój Biedermeier, fot.: Muzeum Historii Katowic.

Komody miały typową formę klasycystyczną – trzy głębokie szuflady na dole, oraz jedna płaska na nimi najczęściej flankowane dwoma kolumnami lub pilastrami.

Jednym z wynalazków wprowadzonych przez twórców biedermeierowskich była opatentowana w 1822 roku tapicerka ze sprężynami.

Secesja cz. 4

Styl secesyjny w malarstwie polskim. 

 

Stanisław Wyspiański

Urodził się  w 1869 r. w Krakowie, zmarł w 1907 tamże, polski dramaturg, malarz, projektant mebli, architekt, grafik. Jego ojciec Franciszek Wyspiański był rzeźbiarzem. Po śmierci matki, Stanisław wychowywany był przez obracające się w kręgu kultury wysokiej  wujostwo. Po edukacji w Gimnazjum św. Anny podjął naukę w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie. W roku 1890 udał się w podróż po Europie(Włochy, Francja, Niemcy), która wywarła duży wpływ na jego twórczość artystyczną. W latach 1891-94, z przerwami, mieszkał w Paryżu, gdzie uczęszczał do Academie Colarossi. Wszechstronnie utalentowany Wyspiański tworzył w wielu różnych dziedzinach oraz technikach, jego dorobek jest więc bardzo szeroki( malarstwo – olej, pastel, szkice, rysunki, portrety, projekty witraży i mebli, dramaty, wiersze). Do ulubionych technik malarskich Wyspiańskiego należał pastel – wykonał nim wiele portretów członków rodziny, znajomych, ludzi ze świata kultury. Chętnie portretował swoje dzieci („Helenka”, „Śpiący Staś”, „Macierzyństwo”). Charakterystyczne dla secesji intensywne kolory, ciemny kontur, faliste linie podkreślające dekoracyjny charakter obrazu odnajdujemy także w  licznych  projektach witraży. Razem z Mehofferem Wyspiański wykonał projekt 36 kwater witraży do Kościoła Mariackiego w Krakowie, a sam był autorem projektów witraży do Kościoła Franciszkanów w Krakowie. Zmarł 28 listopada 1907 roku w Krakowie.

Józef Mehoffer

Urodzony w 1869 roku w spolonizowanej rodzinie urzędników austriackich już od wczesnych lat przejawiał talent artystyczny. Kształcił się w Krakowskiej Szkole Sztuk Pięknych, a także w Wiedniu i Paryżu (Academie Colarossi i Ecole des Beaux-Arts).  Uprawiał zarówno malarstwo sztalugowe jak i portret kredkowy oraz grafikę użytkową. Projektował witraże, okładki książek, afisze, plakaty, znaki towarowe, ornamenty. Obrazy Mehoffera o silnie nasyconych plamach barwnych, miękkich liniach,  subtelnych postaciach kobiet  o pięknych  rysach są doskonałym przykładem secesyjnej dekoracyjności połączonej z warsztatowym perfekcjonizmem.  Międzynarodowy rozgłos przyniosłs Mehofferowi wygrana w konkursie na projekt witraży do Kościoła św. Mikołaja we Fryburgu (Szwajcaria).  W późniejszej twórczości Mehoffera odnajdujemy wpływy zarówno symbolizmu, jak  i postimpresjonizmu (rozjaśniona paleta, słoneczne refleksy).

Swe prace Mehoffer prezentował na wielu międzynarodowych wystawach, m.in. w Wiedniu , Berlinie, Paryżu , St. Louis , Düsseldorfie i Monachium , Dreźnie, Wenecji , Rzymie, Londynie , Brukseli , Padwie , Filadelfii i Madrycie.

Secesja cz. 3

Styl secesyjny  w malarstwie europejskim.

klimt. adele bloch bauer.fot .museum in viennaGustav Klimt „Portret Adeli Bloch- Bauer”. Fot.: Museum in Vienna.

Klimt. Danae, fot.MUseum in ViennaGustav Klimt „Danae”. Fot.: Museum in Vienna.

Gustav Klimt – słynny austriacki malarz i grafik przyszedł na świat 14 lipca 1862 roku na przedmieściach Wiednia. Był drugim z siedmiorga dzieci grawera Ernsta Klimta. Zawód ojca wywarł duży wpływ na twórczość syna – jego dzieła charakteryzowała dekoracyjność oraz stosowanie licznych złoceń (również w formie płatków złota i srebra nakładanych na obraz). Profesjonalną karierę rozpoczął od dekoracji wnętrz budynków publicznych. W roku 1888 otrzymał Krzyż Zasługi od cesarza Franciszka Józefa I za malowidła w Burgtheater.

Klimt. Judith1, fot.Museum in Vienna
Gustav Klimt „Judith I”. Fot.: Museum in Vienna.

Obrazy Klimta przepełnione są erotyzmem oraz zmysłowością. Malował zarówno pejzaże, jak i portrety czy alegorie. Do najsłynniejszych dzieł Klimta należą : „Pocałunek”, „Trzy okresy z życia kobiety”, „Portret Adeli Bloch- Bauer”, „czy Judyta I”. Artysta zmarł 6 lutego 1918 roku w Wiedniu.

Mucha-prague-musee-mucha-job
Alfons Mucha „Job”. Fot.: Musee in Prague.

Alfons Mucha – czeski malarz i grafik, czołowy przedstawiciel secesji urodził się 24 lipca 1860 w rodzinie urzędnika sądowego. Po nieudanych próbach dostania się Akademię Praską wyjechał do Wiednia, gdzie rozpoczął pracę w pracowni zajmującej się projektowaniem dekoracji teatralnych. Ostatecznie zamieszkał w Paryżu. Był to okres rozkwitu impresjonizmu, początków symbolizmu.  Sławę artysta zdobył dzięki zamówieniu na plakat teatralny do sztuki Gismonda Victoriena Sardou złożonym przez Sarę Bernhardt  w 1895 roku. W wieku zaledwie 35 lat Mucha stał się jednym  z najbardziej rozpoznawanych przedstawicieli secesji. Projektował zarówno plakaty reklamowe, karty dań, kalendarze, pocztówki jak i okładki czasopism. Zaprojektował czechosłowackie godło państwowe oraz pierwsze znaczki i banknoty.

Mucha_Alfons_-_Prinzessin_Hyazinthe_-_1911.fot.Prague.com
Alfons Mucha „Prinzessin Hyazinthe”. Fot.: Museum in Prague.
mucha. fot.culture.pl
Alons Mucha. Fot.: Culture.

Charakterystyczna dla twórczości Muchy była mocny kontur, falista linia, dekoracyjność, częste stosowanie motywów roślinnych oraz  wyidealizowanych wizerunków młodych pięknych kobiet. Alfons Mucha zmarł w wieku 79 lat.

Mucha.fot.muchafoundation.org
Alfons Mucha „Cztery pory roku”. For.: Muchafoundation.

Secesja cz. 2

Auguste Delaherche, waza 1892, Musee d'Orsay
Auguste Delaherche, waza 1892. Fot.: Musee d’Orsay.
Auguste Delaherche Plates, Stickley Museum
Auguste Delaherche, talerz.. Fot.: Stickley Museum.

Ceramika

Duży wpływ na secesyjną ceramikę miała sztuka japońska, która p wystawie światowej w Londynie w 1862 roku zaistniała na szerszą skalę w świadomości Europejczyków. Innym równie ważnym czynnikiem kształtującym owy styl były eksperymenty technologiczne (glazury zaciekowe etc.), stwarzające nowe możliwości oryginalnych dekoracji.

Najbardziej znanym francuskim projektantem był August Delaherche stosujący ornamenty roślinne oraz figuralne, a później różnokolorowe szkliwa zaciekowe.

Innym znanym artystą tworzącym swe dzieła w estetyce secesyjnej był Emil Galle (elementy floralne a także przedmioty w stylu orientalnym).

Stylistykę secesji odnaleźć możemy również w porcelanie takich manufaktur jak Sevres oraz Limoges. Manufaktury Austro-Węgierskie produkowały głównie przedmioty dekoracyjne, zaś wytwórnie niemieckie przedmioty użytkowe (zastawy stołowe, serwisy do kawy i herbaty, pojemniki na przyprawy itp.). Manufaktura w Meissen wprowadziła wzornictwo secesyjne w postaci ornamentów roślinnych oraz różnego rodzaje szkliw, nawiązując współpracę z najznamienitszymi projektantami o artystami owego okresu.

Szkło

Szkło było drugą, obok ceramiki dziedziną, gdzie wprowadzono lincze zmiany dotyczące technologii. Najbardziej charakterystyczne projekty szklanych wyrobów tworzyli Emil Galle oraz bracia Daum. Oprócz wazonów dekoracyjnych o różnorodnych kształtach Galle wykorzystywał szkła warstwowe, także do produkcji lamp elektrycznych. Jego dzieła najczęściej zdobione były motywami kwiatowymi.

Analogiczne techniki i motywy roślinne stosowali bracia Daum, ale najbardziej cenione są ich szkła zdobione charakterystycznym motywem pejzażu, a także cętkowanym tłem.

Secesję możemy odnaleźć także w wyrobach hut śląskich: wytwórni Fritza Heckerta w Piechowicach koło Jeleniej Góry (szkła malowane emalią i złotem, motywy roślinne) a także w wyrobach Josephinehutte w Szklarskiej Porębie.

Secesja

Styl artystyczny obejmujący wiele dziedzin sztuki, w Polsce znany jako secesja – narodził się u schyłku XIX wieku wzbudzając od samego początku szereg sprzecznych opinii oraz silnych emocji. Z jednej strony zachwycał nowatorów znudzonych historyzmem występującym w sztuce XIX stulecia, z drugiej zaś budził niesmak wśród artystów przywiązanych do tradycji, harmonii i klasycznej formy.

Szukając źródeł owego oryginalnego, choć krótko trwającego zjawiska, należy cofnąć się do połowy XIX wieku, kiedy to w 1848 roku w Anglii założone zostało tajemnicze Bractwo Prerafaelitów – młodych artystów głoszących zerwanie z akademizmem (ich zdaniem „skostniałym”) zafascynowanych estetyką okresu włoskiego quattrocenta, postulujących odrodzenie sztuki poprzez rzemiosło artystyczne, a także odrodzenie moralne ludzkości poprzez wychowanie w kulcie piękna.

Salon secesyjny. Fot. Musee d’orsay.
Salon secesyjny. Fot. Musee d’orsay.

Meble secesyjne

Wyznający powyższe idee angielski ruch Arts& Crafts nadał rzemiosłu artystycznemu rangę Sztuki, zapowiadając tym sposobem międzynarodowy styl – secesję, za której główne ośrodki w Europie uznaje się Francję, Hiszpanię, Belgię czy Austrię. W każdym państwie wykształciły się oryginalne cechy charakterystyczne owego stylu, obejmującego nie tylko malarstwo, rzeźbę czy architekturę, ale również szeroko pojętą sztukę użytkową z meblami i ceramiką włącznie.

Glasgow-School-of-Art-Mackintosh
Meble Mackintosh. Fot.: Museum of Glasgow.

Anglia

Jednym z najsłynniejszych angielskich projektantów mebli secesyjnych był Mackintosh. Jego wizytówką stały się meble o bardzo wysokich, pionowych oparciach wykonanych z kratownicy, lub dwóch pionowych szczeblin, u góry spiętych płaskim owalnym elementem z wyciętą sylwetką lecącego ptaka.

BELGIA - witryna bovy, fot.the metropolitan museum of art,jpg
Witryna Bovy. Fot.: The Metropolitan Museum of Art.

Belgia

Meble Henriego van de Veldego charakteryzują się typową dla secesji giętą linią i płynnymi kształtami podkreślającymi strukturę, a także masywnością i rzeźbiarskim opracowaniem detali dekoracyjnych. Elementy konstrukcyjne i ornamentalne przenikają się tworząc harmonijną całość.

Gustave Serurrier Bovy tworzył meble o płynnej linii – ażurowe elementy oraz wygięte listwy dodawały im lekkości. Konstrukcje i fornir wykonane były zazwyczaj ze szlachetnych gatunków drewna. Projektował także meble bliższe geometrycznej stylistyce niemieckiego Jugendstilu lub wiedeńskiej secesji.

FRANCJA _ galle,for.artnet.com
Buterfly Bed, Galle. Fot.: artnet.com.

Francja

Artyści francuscy (skupieni głównie w ośrodkach w Paryżu i Nancy) stosowali ornamenty zaczerpnięte ze świata roślin oraz owadów, zacierając tektonikę mebla. Prace ebenistów paryskich cechowała symetria, wyrafinowane kształty, proste, oszczędne formy, jednobarwna tapicerka. Nie stosowali markieterii w przeciwieństwie do ebenistów Z Nancy (Galle), którzy dzięki materialistycznemu traktowaniu elementów konstrukcyjnych otrzymali formy organiczne, zoo,orficzne oraz rzeźby.

Galle – tworzył meble z najszlachetniejszego drewna drzew owocowych, orzecha oraz mahoniu. Markieterie zazwyczaj przedstawiały pejzaż lub motywy roślinne. Lekkości dodawały im ażurowe dekoracje obramień oraz obrzeży.

BELGIA - musee d'orsay nav de velde
Meble Henri de Velde. Fot.: Musee d’orsay.

Wiedeń

Meble wiedeńskie charakteryzowała powściągliwa forma o zgeometryzowanej lub lub linearnej dekoracji często z ażurowymi elementami, głównie w formie kratownicy. Stosowano także inkrustowane ponneaux (drewno owocowe, macica perłowa). Wyróżniają się meble projektowane przez Josefa Hoffmanna, wykonywane w fabrykach giętych m.in. Thonet.

Josef Hoffmann 1913 dining room. Fot. New York Art
Jadalnia, Josef Hoffmann. Fot.: New York Art.

Art Deco

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Art Deco – styl dekoracyjny, którego szczytowy rozwój przypada na lata 20-te XX wieku, a pewne formy trwają w niektórych dziedzinach plastyki do lat 40-tych.Występował zarówno w Europie jak i Stanach Zjednoczonych. Odwoływał się do idei odrodzenia rzemiosła, rozwijał zasady syntezy sztuk, postulował ścisły związek sztuki z przemysłem. Inspirację czerpał z różnych źródeł: kultur egzotycznych (nurt orientalny),tradycji antycznej (nurt klasycyzujący), kierunków sztuki awangardowej – fowizm, kubizm etc.(nurt geometryzujący) oraz folkloru (nurty narodowe).

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Cechy charakterystyczne dla wyrobów okresu Art Deco to: syntetyzowanie i upraszczanie form, prostolinijność, symetria, płaszczyznowość, kontrastowość kolorystyki, a także geometryzowanie motywów roślinnych i zoomorficznych. Zawsze jednak zdobnictwo podporządkowane było funkcji i tworzywu.

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Art Deco występował głównie w rzemiośle artystycznym, związanym z wyposażeniem wnętrz, ale obejmował także rzeźbę, architekturę, grafikę, biżuterię czy modę damską.

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Meble tego okresu łączyły funkcjonalność i komfort z nowoczesnym, oszczędnym w dekoracje (w porównaniu np. do secesji) wyglądem. Ich forma była zgeometryzowana i syntetyczna. Do produkcji zaczęto używać min. stali nierdzewnej i aluminium. Popularne stało się także egzotyczne drewno(palisander, mahoń, heban) oraz lakierowane wykończenie i intarsje.

Wszystko to razem sprawia, że meble Art Deco bardzo charakterystyczne, wygodne, eleganckie i nowoczesne były w totalnej opozycji do asymetrycznego, miękkiego i delikatnego stylu secesyjnego, zaś dzięki swojej oryginalnej formie oraz szlachetnym materiałom do dziś znajdują wielu miłośników oraz są poszukiwane i gromadzone przez kolekcjonerów.

Art Deco. Fot. Muzeum Mazowiecki w Płocku.

Śląskie fabryki porcelany

Produkcja porcelany na Śląsku posiada wieloletnią tradycję, a jej początki sięgają I poł. XIX wieku. Eksportowana do wielu krajów Europy, ale nie tylko, cieszyła się dużym zainteresowaniem zarówno ze względu na walory estetyczne (serwisy, figurki, świeczniki etc.) jak i praktyczne (porcelana sanitarna).

Wałbrzych – Stary Zdrój

W roku 1845 w Starym Zdroju Carl Tielsch założył fabrykę porcelany, której znakomitej jakości wyroby przez znawców porównywane były do wytworów Królewskiej Manufaktury Porcelany w Berlinie. Nic dziwnego, że prężnie rozwijająca się firma już w II poł. XIX wieku rozrosła się do trzech fabryk. W skład luksusowych produktów wchodziły: serwisy do kawy i herbaty, zestawy obiadowe, ozdobne patery, świeczniki, kałamarze, przyciski do papieru, przybory toaletowe czy porcelana elektrotechniczna, a także różnych rozmiarów figurki oraz figury sakralne. Porcelana z manufaktury Tielscha charakteryzowała się wysokim poziomem wykonania, oraz oryginalnymi zdobieniami – od malowanych kobaltem po zdobione realistycznymi wizerunkami zwierząt (np. ryb) , scenkami rodzajowymi (wazony) czy bogatą dekoracją kwiatową (róże, maki, chabry). Fabryka, która w 1952 roku otrzymała nową nazwę „Wałbrzych” produkuje do dziś, znajdując odbiorców na całym świecie.

Jaworzyna Śląska

Jedną z najstarszych (założoną w 1860 r.) oraz najlepiej rozwijających się i prosperujących na Śląsku manufaktur była wytwórnia porcelany w Jaworzynie Śląskiej. Założył ją i znakomicie zarządzał Traugott Silber. Przekształcona w 1886 roku w Towarzystwo Akcyjne wytwórnia należała min. do Związku Niemieckich Fabryk Porcelany w Berlinie czy Związku Niemieckich Fabryk Porcelany Użytkowej, Ozdobnej i Artystycznej w Weimarze. Produkowano tam: serwisy, świeczniki, lampy, patery, medale, bomboniery, wazony, talerze okolicznościowe, figurki porcelanowe. Wyroby te odnosiły sukcesy na licznych wystawach zagranicznych odznaczając się oryginalnym zdobnictwem (liczne złocenia, finezyjne kształty filiżanek i dzbanków, bogate dekoracje kwiatowe). Upaństwowiona w 1952 roku wytwórnia otrzymała nazwę „Zakłady Porcelany Stołowej Karolina”.

Bogucice

Pierwsza na Górnym Śląsku fabryka porcelany powstała w roku 1920 w Szopienicach- Roździeniu. Po wykupieniu jej (jeszcze w tym samym roku) przez Richarda Czudaya otrzymała nową nazwę: Czuday Werke G.m.b.H. W 1923 roku współwłaścicielami fabryki (specjalizującej się wówczas głównie w produkcji elementów elektrotechnicznych) zostali spadkobiercy Gieschego (którzy nabyli 51% akcji należących do fabryki). Kupno budynków (dawnej fabryki pasz w Bogucicach) i zaadaptowanie ich na nowoczesną fabrykę porcelany – umożliwiło już w 1925 roku otwarcie jej pod nazwą „Fabryka Porcelany Giesche”. Produkowano wówczas nie tylko serwisy kawowe, herbaciane czy obiadowe, ale również wazony, świeczniki, talerze okolicznościowe, oryginalne figurki przedstawiające zwierzęta, komplety na produkty sypkie i przyprawy, bombonierki, flakoniki. Spółka Giesche zatrudniała wielu ludzi i porcelanę gorszej jakości sprzedawała pracownikom po bardziej przystępnych cenach.

W latach 20-stych dyrektor Richard Czuday odszedł z firmy i założył własną wytwórnię porcelany pod nazwą „Czuday” na terenie dawnej huty cynku w Bykowinie.

Znacjonalizowana po II wojnie światowej do 1952 roku nosiła nazwę Giesche Fabryka Porcelany S.A, następnie zmieniono ją na Bogucice.

Bykowina-Ruda Śląska

Fabrykę porcelany założył tam na terenie nieczynnej już huty cynku („Huty Franciszka”) w 1928 roku Richard Czuday . Niestety z wielu różnych przyczyn ( min. kryzysu światowego oraz dużej ilości porcelany na rynku) fabryka przeżywała liczne trudności finansowe, była też kilka razy zamykana. Do 1950 roku produkowała porcelanę pod nazwą „Polska Fabryka Porcelany Sp. z o.o. Huta Franciszka Górny Śląsk”. Wyroby charakteryzowała prostota formy oraz oszczędna dekoracja. Produkowano serwisy kawowe, herbaciane, pojemniki kuchenne, patery, popielniczki etc. Po upaństwowieniu stała się filią fabryki bogucickiej.

Kilka słów o technikach malarskich cz. II

Fresk – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na mokrym tynku, pokrytym kilkoma warstwami zaprawy, farbami z pigmentów odpornych na alkaiczne działanie wapna, rozprowadzanymi wodą deszczową. Fresk jest techniką bardzo trudną, gdyż nie pozwala na dokonywanie poprawek i zmian, należy jednak do najtrwalszych rodzajów malarstwa ściennego. Jako fresk często niesłusznie określa się każde malowidło ścienne wykonane inna techniką.

Al secco – technika malarstwa ściennego polegająca na malowaniu na suchym tynku pigmentami zmieszanymi z wodą, których spoiwem jest mleko wapienne, kazeina, klej, olej, żywice, woski, jajko. Czasem mylona z suchym freskiem. W technice al secco nie ma w przeciwieństwie do fresku podziału na partie dzienne, w fakturze mogą występować impasty. Technika stosowana głównie w starożytności, od XV wieku zastąpiona przez fresk. W XVII – XIX w. często stosowano technikę mieszaną: fresk i al secco.

Mozaika – technika dekoracyjna zaliczana do malarstwa monumentalnego, polegająca na układaniu wzoru z drobnych, różnego kształtu barwnych kamieni, szkła i ceramiki, na odpowiednio przygotowanym podłożu ( świeża zaprawa kamienna, cement, mastyks). Pojedyncze elementy mozaiki nazywa się TESSERAMI. Technika ta daje efekty zbliżone do malarstwa, jest bardzo trwała dzięki czemu stosuje się ją głównie jako dekorację architektoniczną, używana także do wyrobów rzemiosła artystycznego. Mozaika znana była od starożytności w Azji Mniejszej i Basenie Morza Śródziemnego, a także stosowano ją w sztuce Islamu.

Witraż - technika malarska zaliczana do malarstwa monumentalnego, znana od starożytności, rozpowszechniła się w Średniowieczu, rozkwit przypada na XIII w. we Francji (Charters,Paryż). Od XVI w. dzięki farbom emaliowym, wykonywano na witrażu barwne malowidła. Kawałki szkła (barwione w stanie płynnym barwnikami metalowymi) łączono ołowianymi ramkami i osadzano między żelaznymi sztabami.

Sgraffito- jedna z technik dekoracyjnego malarstwa ściennego, polegająca na pokryciu muru kilkoma warstwami barwnego tynku i na częściowym zeskrobywaniu wilgotnych warstw górnych za pomocą ostrych narzędzi. W wydrapanych partiach odsłania się kolor warstwy dolnej i powstaje dwu - lub kilkubarwna kompozycja oparta najczęściej na ornamencie geometrycznym. Stosowana głównie do dekoracji fasad w architekturze renesansu.


Sgraffito, Hradec. Fot: Wikipedia.